Orta Asya ülkeleri, Taliban'ın Afganistan'da iktidarı ele geçirmesinin ardından geçen beş yılda bu ülkeyle ilişkilerini istikrarlı bir şekilde derinleştiriyor. Nisan ayında Kabil'de düzenlenen ilk Afganistan-Orta Asya İstişare Diyaloğu, bu sürecin en somut göstergesi oldu. Toplantıya Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kazakistan ve Kırgızistan'dan üst düzey diplomatlar katılırken, ticaret, güvenlik ve altyapı projeleri masaya yatırıldı. Bu gelişme, bölge ülkelerinin Taliban yönetimine yönelik uluslararası izolasyonu aşma çabalarını ve Afganistan'ı ekonomik entegrasyona dahil etme stratejisini yansıtıyor.
Diplomatik temaslar ve işbirliği alanları
İstişare Diyaloğu, Afganistan'ın komşularıyla siyasi diyalog kanallarını canlandırma hedefinin bir parçası olarak öne çıkıyor. Toplantıda, sınır güvenliği, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele ve terörle ortak mücadele konularında işbirliği mekanizmaları ele alındı. Özellikle Özbekistan ve Türkmenistan, Afganistan'ı transit ticaret koridorlarına entegre etmek için demiryolu ve enerji projelerini hızlandırmayı taahhüt etti. Tacikistan ise sınır güvenliği endişelerini dile getirirken, Taliban yönetiminin bu ülkeye yönelik sığınak sağladığı iddia edilen gruplarla mücadele etmesini talep etti. Kazakistan ve Kırgızistan, Afganistan'dan ithal edilen tarım ürünlerine yönelik kotaları artırma ve eğitim alanında teknik yardım sağlama konusunda mutabakat sağladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Orta Asya ülkelerinin Taliban yönetimiyle artan temasları, bir yandan Rusya ve Çin'in bölgede artan nüfuz mücadelesiyle de örtüşüyor. Moskova, Afganistan'ın istikrara kavuşmasının Orta Asya güvenliği için kritik olduğunu savunurken, Pekin ise özellikle Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Afganistan'ı altyapı ağına dahil etmeye çalışıyor. Öte yandan, Batılı ülkeler Taliban yönetimini tanımamakta ısrar ederken, bölge ülkeleri pragmatik bir yaklaşımla insani yardım ve ticaretin önünü açmayı tercih ediyor. BM verilerine göre, Afganistan ile Orta Asya arasındaki ticaret hacmi 2023'te bir önceki yıla göre yüzde 40 artarak 2,5 milyar dolara ulaştı. Bu ticaretin büyük kısmı gıda, inşaat malzemeleri ve tekstil ürünlerinden oluşuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Orta Asya ile Afganistan arasındaki bağların derinleşmesini, bölgede arabulucu ve ticari köprü rolünü güçlendirme fırsatı olarak değerlendirebilir. Ankara, Taliban yönetimiyle diplomatik temaslarını sürdüren nadir ülkelerden biri olarak, bu süreçte hem Orta Asya ülkeleriyle hem de Afganistan'la ticari ilişkilerini çeşitlendirme potansiyeline sahip. Aynı zamanda, bölgesel güvenlik tehditleri (terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı) Türkiye'yi de ilgilendirdiği için, Ankara'nın bu diyaloğa dahil olması veya gözlemci statüsü kazanması stratejik çıkarlarına uygun düşebilir.
