ABD'de son yıllarda meydana gelen yıkıcı orman yangınları, ülkenin ozon kirliliğiyle mücadelede kaydettiği ilerlemeyi büyük ölçüde geriletti. Yeni bir araştırmaya göre, 2015 yılından bu yana orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar, ozon seviyelerini düşürmek için yıllardır süren çabaları boşa çıkardı. Çalışma, özellikle batı eyaletlerinde etkili olan yangınların, atmosferdeki ozon konsantrasyonlarını artırarak hava kalitesini kötüleştirdiğini ve halk sağlığı üzerinde ciddi tehdit oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Yangınların ozon kirliliğine etkisi
Ozon, yer seviyesinde solunduğunda akciğerleri tahriş eden ve astım gibi solunum yolu hastalıklarını tetikleyen bir kirleticidir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), 1970'lerden bu yana ozon seviyelerini düşürmek için başarılı politikalar yürütüyordu. Ancak, 2015'ten itibaren artan orman yangınları bu ilerlemeyi sekteye uğrattı. Araştırmacılar, yangın dumanının içerdiği azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin, güneş ışığıyla reaksiyona girerek ozon oluşumunu hızlandırdığını belirtiyor. Özellikle Kaliforniya, Oregon ve Washington gibi yangınların sık yaşandığı eyaletlerde, yaz aylarında ozon seviyelerinin sağlık limitlerini aştığı gözlemleniyor.
Çalışma kapsamında incelenen veriler, 2015-2022 yılları arasında orman yangınlarından kaynaklanan ozon emisyonlarının, endüstriyel ve ulaşım kaynaklı emisyonlardaki azalmayı dengelediğini gösteriyor. California Üniversitesi'nden araştırmacılar, yangınların sıklığı ve şiddeti arttıkça, ozon kirliliğinin de arttığını ve bunun milyonlarca insanın sağlığını tehdit ettiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Orman yangınlarının ozon kirliliğine etkisi yalnızca ABD ile sınırlı değil. Kanada, Meksika ve diğer Kuzey Amerika ülkeleri de benzer sorunlarla karşı karşıya. 2023 yılında Kanada'da yaşanan rekor yangınlar, ABD'nin doğu kıyılarına kadar ulaşan duman bulutları oluşturmuştu. Bu durum, hava kirliliğinin sınır aşan bir sorun olduğunu ve uluslararası işbirliği gerektirdiğini ortaya koyuyor. İklim değişikliğinin etkisiyle yangın mevsimlerinin uzaması ve yangınların şiddetinin artması, bu sorunun gelecekte daha da büyüyebileceğine işaret ediyor. Dünya Sağlık Örgütü, hava kirliliğinin yılda 7 milyon erken ölüme neden olduğunu ve ozonun bu kirlilikte önemli bir paya sahip olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için doğrudan bir yankı uyandırmasa da, iklim değişikliğinin tetiklediği orman yangınlarının hava kalitesine etkisi açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde artan yangın riskiyle karşı karşıya. Benzer bir ozon kirliliği sorunu yaşanmaması için yangın yönetimi ve hava kalitesi politikalarının güçlendirilmesi gerekiyor. Ayrıca, sınır aşan hava kirliliği, Türkiye'nin komşu ülkelerle çevre işbirliğini artırmasını gerektirebilir.
