Macaristan'da Başbakan Viktor Orbán'ın 13 yıllık iktidarını sarsan en büyük etkenlerden biri, rejimin gösterişli mimari projeleri oldu. Budapeşte'nin en prestijli bölgelerine inşa edilen lüks stadyumlar, müzeler ve dev binalar, ülkenin birçok yerinde çökmüş durumdaki okullar, hastaneler ve yollarla keskin bir tezat oluşturuyor. Bu durum, muhalefetin 'Orbán'ın megalomanisi' olarak nitelendirdiği politikalara karşı halkın öfkesini artırdı.
Mimari ihtişamın bedeli
Orbán hükümeti, 2010'dan bu yana spor tesislerine ve kültür merkezlerine milyarlarca avro harcadı. Bunların en dikkat çekeni, 2019'da açılan ve 190 milyon avroya mal olan Ferenc Puskás Stadyumu oldu. Ancak bu projelerin finansmanı, AB fonlarının yanı sıra kamu kaynaklarından aktarıldı. Aynı dönemde, ülkedeki devlet hastanelerinin yüzde 70'i bakımsızlıktan kapanma riskiyle karşı karşıya kaldı. Eğitim sisteminde ise öğretmen maaşları enflasyon karşısında erirken, okul binalarının yarısından fazlası temel onarıma muhtaç hale geldi.
Budapeşte'deki Balna adlı alışveriş ve kültür merkezi projesi, şeffaflık eksikliği ve yüksek maliyetiyle eleştirildi. Proje için ayrılan 50 milyon avronun büyük kısmı, Orbán'a yakın iş insanlarının şirketlerine aktarıldı. Bu durum, yolsuzluk iddialarını güçlendirdi. Halk arasında 'müze kervansarayı' olarak bilinen ve 2022'de açılan Macaristan Müzik Evi de benzer tartışmalara yol açtı.
Mimari projelerin siyasi bir araç olarak kullanılması, Orbán'ın "illiberal demokrasi" modelinin bir parçasıydı. Lider, Budapeşte'yi bir "dünya şehri" yapma vaadiyle bu yatırımları meşrulaştırdı. Ancak eleştirmenler, bu projelerin rejimin propagandasına hizmet ettiğini ve toplumsal eşitsizliği derinleştirdiğini savundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Orbán'ın mimari projeleri, sadece Macaristan'da değil, Avrupa genelinde de tartışma yarattı. Avrupa Birliği, bu projelerin finanse edilmesini eleştirerek, AB fonlarının şeffaf kullanılmadığı gerekçesiyle Macaristan'a yönelik yaptırım mekanizmasını devreye soktu. 2023'te AB, Macaristan'a ayrılan yaklaşık 22 milyar avroluk fonu bloke ederek, ülkeyi hukukun üstünlüğü ve yolsuzlukla mücadele konusunda reform yapmaya zorladı.
Bu gelişme, Avrupa'daki popülist liderlerin iktidar stratejilerine de ışık tuttu. Polonya'daki PiS hükümeti de benzer şekilde, büyük altyapı projeleri ve kültür yatırımlarıyla desteğini pekiştirmeye çalışmış, ancak ardından iktidarı kaybetmişti. Macaristan'daki muhalefet, 2026 seçimleri öncesinde "altyapı adaleti" vaadiyle bu konuyu merkeze taşıyarak, halkın gündelik sorunlarına odaklanmayı planlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kentsel dönüşüm ve mega projeler konusunda Macaristan'a benzer bir deneyim yaşamıştır. İstanbul ve Ankara'da hayata geçirilen dev altyapı projeleri, zamanla sosyal hizmet yatırımlarının geri planda kalmasına yol açtı. Macaristan'daki bu süreç, Türkiye'de kamu kaynaklarının önceliklendirilmesi ve büyük projelerin sosyal adaletle dengelenmesi gerekliliğini hatırlatmaktadır. Ayrıca, AB fonlarının bu tür politikalar nedeniyle askıya alınması, Türkiye-AB ilişkilerinde de benzer mekanizmaların işleyebileceğine dair bir sinyal olarak okunabilir.
