Üniversiteler yapay zekayı derslerde yasaklarken, işverenler aynı araçlara hakimiyeti işe alım kriteri haline getiriyor. Yeni mezun Z kuşağı, işgücü piyasasına adım attığı ilk günden itibaren çelişkili taleplerle karşı karşıya: Bir yanda akademik dürüstlük endişesiyle yasaklanan ChatGPT benzeri araçlar, diğer yanda iş ilanlarında “yapay zeka okuryazarlığı” şartı. Bu durum, gençlerin kariyer yolculuğunu adeta bir labirente çeviriyor. Pek çok üniversite, intihal korkusuyla yapay zeka kullanımını yasaklarken, aynı holdingler yeni mezunlardan bu teknolojileri etkin kullanmalarını bekliyor. Uzmanlar, eğitim sistemiyle iş dünyası arasındaki bu uçurumun giderek derinleştiği uyarısında bulunuyor.
Eğitimde yasak, istihdamda zorunluluk
Hızla yaygınlaşan üretken yapay zeka araçları, özellikle yazılı metin üretimi ve veri analizi konusunda öğrenciler için büyük bir kolaylık sağlıyor. Ancak birçok üniversite, öğrencilerin ödevlerini ChatGPT ile yapmasından endişelenerek bu araçları yasakladı. Özellikle ABD ve Avrupa’daki köklü üniversiteler, yapay zeka destekli içerik üretimini etik ihlal olarak değerlendiriyor ve disiplin cezaları uyguluyor. Örneğin, Fransa’da Sciences Po, 2023’te ChatGPT kullanımını yasaklayan ilk kurumlardan biri oldu. Singapur Ulusal Üniversitesi ise benzer bir yasağın ardından, öğrencilerin ve öğretim üyelerinin yapay zeka okuryazarlığını artırmak için yeni bir müfredat hazırlığına başladı.
Ancak iş dünyası bambaşka bir mesaj veriyor. Deloitte, McKinsey ve Accenture gibi danışmanlık devleri, işe alım süreçlerinde adayların yapay zeka araçlarını kullanma becerisini ölçmeye başladı. Hatta bazı şirketler, mülakatlarda “ChatGPT ile bir rapor hazırlayın” gibi görevler veriyor. LinkedIn’de yapay zeka becerilerini vurgulayan profillerin sayısı 2023’te ikiye katlandı. Başka bir deyişle, işverenler gençlerden hem yapay zekayı bilmelerini hem de bunu mezuniyet belgeleriyle kanıtlamalarını istiyor.
Küresel rekabet, eşitsizlik ve yeni bir kariyer krizi
Bu durum sadece bir eğitim-istihdam uyumsuzluğu değil, aynı zamanda küresel bir rekabet ve eşitsizlik sorununa dönüşüyor. Yapay zeka araçlarına erişimi olan, bunları erken yaşta öğrenen gençler, işgücü piyasasında önemli bir avantaj elde ediyor. Ancak yasaklayıcı politikalar, özellikle düşük gelirli ailelerden gelen ve bu teknolojilere sınırlı erişimi olan öğrencileri daha da geride bırakıyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun 2024 raporuna göre, 2025 yılına kadar işlerin yüzde 40’ı yapay zeka ile dönüşecek. Ancak gençlerin sadece yüzde 20’si bu becerilere sahip. Bu uçurum, Z kuşağının işsizlik oranlarını artırma potansiyeli taşıyor.
Öte yandan, bazı üniversiteler yasakçı yaklaşımı terk ederek yapay zekayı müfredata entegre etmeye başladı. MIT ve Stanford gibi öncü okullar, öğrencilerin yapay zekayı etik ve eleştirel bir şekilde kullanmayı öğrenmesi için dersler açtı. Bu yaklaşım, işverenlerin talepleriyle doğrudan örtüşüyor. Ancak bu dönüşümün küresel ölçekte yaygınlaşması zaman alacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de benzer bir ikilem yaşanıyor. YÖK, üniversitelerde yapay zeka kullanımına yönelik henüz net bir çerçeve belirlemedi. Özel sektörde ise özellikle teknoloji ve danışmanlık firmaları, yapay zeka bilen gençleri tercih ediyor. Türkiye’nin genç nüfus yapısı ve yüksek işsizlik oranı göz önüne alındığında, bu uçurum genç işsizliğini daha da derinleştirebilir. Eğitim sisteminin bir an önce yapay zeka okuryazarlığını temel bir yetkinlik olarak kabul etmesi, iş dünyasının ihtiyaçlarıyla uyumlu hale gelmesi kritik önem taşıyor. Aksi takdirde Türkiye, küresel rekabette geri kalma riskiyle karşı karşıya kalacaktır.
