Nükleer silahlanma yarışı, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana geçen otuz yılı aşkın sürede, dünya kamuoyunun gündeminden düşmüş olsa da, günümüzde yeniden hız kazanıyor. Ancak pek çok uzman ve analiste göre, nükleer üstünlük arayışı, devletlerin kaynaklarını gereksiz yere heba etmesine yol açan bir yanılgıdan ibaret. En iyi tasarruf yöntemi, tamamen gereksiz silahlara para harcamayı durdurmak olabilir. Bu argüman, nükleer silahlara harcanan trilyonlarca doların, iklim değişikliği, sağlık, eğitim ve altyapı gibi somut insani ihtiyaçlara yönlendirilmesi gerektiğini savunanlar tarafından giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor.
Nükleer Silahlanmanın Mantıksızlığı
Nükleer silahlar, bir ulusun güvenliğini sağlamak için en pahalı ve potansiyel olarak en yıkıcı araçlardan biri olarak kabul edilir. Ancak, pratikte bu silahların kullanımı, yalnızca caydırıcılık amacıyla sınırlıdır ve bu amaç bile sorgulanabilir hale gelmiştir. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) verilerine göre, dünya üzerinde yaklaşık 12.700 nükleer savaş başlığı bulunuyor ve bunların büyük bir kısmı ABD ve Rusya'nın elinde. Bu başlıkların bakımı, modernizasyonu ve korunması için her yıl milyarlarca dolar harcanıyor. Oysa bir nükleer savaşın senaryosu düşünüldüğünde, bu silahların hiçbirinin kullanılmaması gerektiği gerçeği öne çıkıyor. Uzmanlar, nükleer silahların yalnızca bir 'caydırıcılık' işlevi gördüğünü ve bu işlevin de aslında sınırlı olduğunu ifade ediyorlar. Zira, nükleer silahların kullanılması, tüm insanlığın sonunu getirebilecek bir felaketi başlatabilir. Bu bağlamda, bu silahlara yapılan harcamalar, küresel bir savurganlık olarak nitelendirilebilir.
Nükleer silahlara yöneltilen eleştiriler sadece mali boyutlarıyla sınırlı değil; aynı zamanda stratejik açıdan da anlamsız bulunuyor. Örneğin, bir ülkenin nükleer silah stokunu artırması, diğer ülkelerin de benzer bir yarışa girmesine neden oluyor ve sonuçta hiçbir ülke daha güvenli hale gelmiyor. Tam tersine, nükleer silahların yayılması, terör örgütlerinin veya istikrarsız rejimlerin eline geçme riskini artırarak küresel güvenliği tehdit ediyor. Bu nedenle, nükleer silahsızlanma hareketleri, dünya genelinde yeniden ilgi görmeye başladı. Ancak, büyük güçler arasındaki jeopolitik rekabet, silahsızlanma çabalarının önünde büyük bir engel oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Nükleer silahlanma yarışı, özellikle Asya-Pasifik ve Ortadoğu gibi bölgelerde gerginliği tırmandırıyor. Kuzey Kore'nin nükleer programı, bölgesel dengeyi tehdit ederken; İran'ın nükleer faaliyetleri, İsrail ve ABD ile gerilime neden oluyor. Ayrıca, Hindistan-Pakistan rekabeti, Güney Asya'da nükleer bir çatışma riskini canlı tutuyor. Bu bölgelerdeki nükleer silahlanma, diğer ülkeleri de benzer adımlar atmaya teşvik edebilir. Öte yandan, büyük güçler olan ABD, Rusya ve Çin arasındaki nükleer modernizasyon çalışmaları, yeni bir silahlanma yarışının sinyallerini veriyor. Bu durum, küresel istikrarı bozabilecek potansiyel bir tehdit olarak değerlendiriliyor.
Küresel ölçekte bakıldığında, nükleer silahlara harcanan kaynakların, daha insani ve sürdürülebilir alanlara yönlendirilmesi talebi giderek yaygınlaşıyor. Birleşmiş Milletler, nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması için bir dizi anlaşma ve girişim başlatmış olsa da, bu çabalar büyük güçlerin direnciyle karşılaşıyor. 2017'de kabul edilen Nükleer Silahların Yasaklanması Anlaşması (TPNW), imza sayısı artsa da nükleer silah sahibi hiçbir ülke tarafından onaylanmadı. Bu durum, silahsızlanmanın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, nükleer silahlara sahip olmayan ülkeler arasında yer almakla birlikte, NATO'nun nükleer paylaşım politikası çerçevesinde İncirlik Üssü'nde ABD'ye ait taktik nükleer silahların bulunduğu biliniyor. Bu durum, Türkiye'yi dolaylı olarak nükleer silah dengesinin içine çekiyor. Nükleer silahsızlanma çağrıları, Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikaları açısından da önem taşıyor. Özellikle, Orta Doğu'da nükleer silahların yayılması, Türkiye'nin güvenliğini doğrudan tehdit edebilecek bir gelişme. Bu nedenle, Türkiye'nin nükleer silahsızlanma yönündeki uluslararası çabalara destek vermesi ve bölgesinde nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge oluşturulmasına yönelik girişimleri desteklemesi, uzun vadeli güvenlik çıkarlarına uygun düşebilir. Aynı zamanda, nükleer silahlara harcanan devasa bütçelerin, sosyal ve ekonomik kalkınmaya aktarılması, yalnızca Türkiye'nin değil, tüm insanlığın yararına olacaktır.
