Norveç hükümeti, işgal altındaki Filistin topraklarında bulunan yasadışı İsrail yerleşimleriyle ticaretin durdurulması için resmi adımlar atmaya başladı. Oslo yönetimi, uluslararası hukuku ihlal eden bu yerleşimlerden elde edilen ürün ve hizmetlerin ülkeye girişini engellemeyi hedefliyor. Norveç Dışişleri Bakanlığı'nın yürüttüğü çalışma, bir yasa tasarısına dönüştürülecek ve parlamentoya sunulacak. Karar, İsrail-Filistin çatışmasında Avrupa'nın tutumunu sertleştiren bir dönemeç olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Norveç, 1967'den bu yana işgal altında olan Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri'ndeki İsrail yerleşimlerini 2019'da yayımladığı bir raporda 'yasadışı' ilan etmişti. Ancak o tarihten bu yana somut bir adım atılmamıştı. Şimdi ise hükümet, bu raporun önerilerini hayata geçirmek için somut adımlar atıyor. Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, konuya ilişkin yaptığı açıklamada 'Bu yerleşimler uluslararası hukuka açıkça aykırıdır ve iki devletli çözümü baltalamaktadır' ifadelerini kullandı. Bakan, Oslo'nun Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkına ve bağımsız bir Filistin devletine olan desteğini yineledi.
Norveç'in bu hamlesi, İsrail'in işgal altındaki topraklardaki yerleşim faaliyetlerine karşı uluslararası toplumun artan tepkisinin bir parçası olarak görülüyor. Son yıllarda birçok ülke, İsrail yerleşimlerinden gelen ürünleri etiketleme veya ticareti kısıtlama yönünde adımlar attı. Avrupa Birliği de 2015'te yayımladığı bir yönergeyle, işgal altındaki topraklardan gelen ürünlerin açıkça etiketlenmesini zorunlu kılmıştı. Norveç'in bu adımı, AB'nin bu politikasını daha da ileri taşıyor ve yasaklama boyutuna getiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Norveç'in kararı, İsrail-Filistin sorununda Avrupa'nın tutumunu netleştiren önemli bir gelişme. Oslo, uzun yıllardır Filistin ile İsrail arasında arabuluculuk rolü üstlenmiş, 1993 Oslo Anlaşmaları'na ev sahipliği yapmıştı. Ancak son yıllarda İsrail'in yerleşim politikalarına karşı daha eleştirel bir çizgi benimsedi. Bu adım, Norveç'in geleneksel arabuluculuk rolünü terk ettiği anlamına gelmiyor, ancak Filistin davasına verdiği desteği somutlaştırıyor.
Karar, Orta Doğu'da da yankı buldu. Filistin yönetimi Norveç'i takdirle karşılarken, İsrail hükümeti ise tepki gösterdi. İsrail Dışişleri Bakanlığı, 'Bu karar, İsrail ile Norveç arasındaki ilişkilere zarar verecek ve iki devletli çözüm şansını azaltacaktır' açıklaması yaptı. Buna karşılık, bazı Avrupa ülkeleri ve insan hakları örgütleri Norveç'i destekledi. Bu gelişme, uluslararası hukukun işgal altındaki topraklarda nasıl uygulanması gerektiği konusunda bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. Norveç'in adımı, diğer ülkeler için de emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destek ve İsrail'in yerleşim politikalarına karşı sert duruşuyla biliniyor. Norveç'in bu adımı, Ankara'nın benzer yaptırımlar için elini güçlendirebilir. Türkiye, geçmişte İsrail ile ticari ilişkilerini kısmen askıya almış, ancak tam bir yasaklama getirmemişti. Norveç örneği, Türk kamuoyunda ve siyasetinde benzer bir adımın atılması yönünde baskı oluşturabilir. Ayrıca bu gelişme, Türkiye'nin İslam İşbirliği Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler nezdinde yürüttüğü Filistin yanlısı diplomasiye uluslararası meşruiyet kazandırıyor. Ankara, Norveç'in kararını memnuniyetle karşılayacak ve kendi politikalarını bu çerçevede şekillendirebilir.
