Nikaragua, Orta Amerika Parlamentosu'ndan (Parlacen) çekilme kararını açıkladı. Başkent Buenos Aires'ten bildirilen karar, ülkenin insan hakları ihlalleri nedeniyle uluslararası alanda artan izolasyonunu derinleştiriyor. Böylece Daniel Ortega yönetimi, bölgesel entegrasyon yapılarından birinden daha kopmuş oldu.
Kararın Arka Planı ve Uzun Süredir Gelen Gerilim
Nikaragua'nın Parlacen'den çekilme kararı ilk kez gündeme gelmiyor. 2021 yılında Ortega hükümeti, Parlacen'i "ülke egemenliğine müdahale eden ve emperyalist çıkarlara hizmet eden" bir organ olarak tanımlamış ve yasama onayıyla süreci başlatmıştı. O dönemde alınan karar, bölgesel kurumlara yönelik daha geniş bir memnuniyetsizliğin parçasıydı. Nikaragua, 2021 sonunda Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) Şartı'ndan da çekilme iradesini açıklamış, ardından 2022'de bu kararı resmileştirmişti. Yönetim, OAS'ı "darbe girişimlerine destek veren" bir yapı olmakla suçlamıştı. Parlacen kararı, bu sürecin devamı niteliğinde.
Orta Amerika Parlamentosu, 1991'de Esquipulas Barış Anlaşmaları çerçevesinde Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika, Panama ve Dominik Cumhuriyeti tarafından kuruldu. Merkezi Guatemala City'de bulunan Parlacen, bölgesel diyalog ve işbirliği platformu olarak tasarlandı. Ancak son yıllarda Nikaragua ile diğer üyeler arasındaki siyasi uçurum derinleşti. Özellikle 2018'deki kitlesel protestoların ardından yüzlerce muhalifin tutuklanması, sivil toplum kuruluşlarının kapatılması ve seçim komisyonunun bağımsızlığını yitirmesi, Nikaragua'nın bölgesel kurumlardaki meşruiyetini zayıflattı.
İnsan Hakları İhlalleri ve Uluslararası Tepkiler
Nikaragua, son beş yılda insan hakları alanında ağır eleştirilere maruz kaldı. Birleşmiş Milletler ve Amerikan Devletleri Örgütü raporları, Ortega yönetimini sistematik baskı, keyfi tutuklamalar ve ifade özgürlüğünün kısıtlanmasıyla suçladı. 2021 seçimlerinde Ortega'nın dördüncü kez üst üste seçilmesi, uluslararası gözlemciler tarafından "özgür ve adil olmayan" bir süreç olarak nitelendirildi. ABD, Avrupa Birliği ve Kanada, Nikaragualı yetkililere yönelik yaptırımları artırdı. 2022'de ABD, Nikaragua'nın altın sektörüne ve savunma bakanlığına yönelik ek yaptırımlar uyguladı. Avrupa Birliği de benzer adımlar attı.
Bu baskı ortamında Nikaragua, bölgesel entegrasyon mekanizmalarından giderek uzaklaştı. 2021'de OAS'tan ayrılma kararı, 2022'de yürürlüğe girdi. Ardından 2023'te ülke, OAS'ın yerini alması öngörülen ancak henüz kurumsallaşmamış olan "Latin Amerika ve Karayipler Devletleri Topluluğu" (CELAC) içinde daha aktif bir rol üstlenmeye çalıştı. Ancak Parlacen'den çekilme, Ortega yönetiminin bölgesel kurumlardan tamamen kopma stratejisinin bir halkası olarak görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Nikaragua'nın Parlacen'den ayrılması, Orta Amerika'da zaten kırılgan olan bölgesel birlik fikrini daha da zayıflatabilir. Kosta Rika, Panama ve Dominik Cumhuriyeti gibi üyeler, Nikaragua'nın yokluğunda Parlacen'in işlevselliğini sorgulayabilir. Öte yandan, Ortega yönetimi bu hamleyi "egemenlik ve onur" söylemiyle destekçilerine sunacak. Ancak pratikte Nikaragua, bölgesel karar alma mekanizmalarından dışlanarak daha da izole bir konuma itiliyor.
Uluslararası alanda ise Rusya, Çin ve İran gibi ülkelerle ilişkilerini derinleştiren Nikaragua, Batı ile olan bağlarını neredeyse tamamen koparmış durumda. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Nikaragua, Moskova'ya destek veren az sayıdaki Latin Amerika ülkesinden biri oldu. Çin ile ticari ve altyapı anlaşmaları imzalandı. Bu eksen kayması, Nikaragua'nın bölgesel kurumlardan çekilmesini anlamlandırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nikaragua'nın Parlacen'den çekilmesi, Türkiye'nin doğrudan bir tarafı olduğu bir gelişme değil. Ancak küresel ölçekte otoriterleşme eğilimlerinin bölgesel entegrasyon yapılarını aşındırması, Türkiye'nin çok taraflı diplomasi anlayışı açısından dikkat çekici. Türkiye, son yıllarda Latin Amerika ve Karayipler ile ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor; Nikaragua ile ticari ilişkiler sınırlı olsa da bölgedeki istikrarsızlık, Türk dış politikasının çeşitlendirme çabalarını zorlaştırabilir. Ayrıca, uluslararası kurumlardan kopuş eğilimleri, Türkiye'nin savunduğu çok kutuplu dünya düzeninde yeni ittifak arayışlarını da etkiliyor.
