Nijerya'nın Güney Afrika Yüksek Komiseri, ülkesine dönen vatandaşların Güney Afrika'da terk ettiği işyerleri ve taşınmaz malların envanterinin çıkarıldığını ve bu mülkler için tazminat talep edileceğini duyurdu. Pretorya'daki Nijerya Yüksek Komiseri Muzammil Gambo, yaptığı açıklamada, geri dönüş sürecinde kayıplar yaşayan vatandaşların mağduriyetlerinin giderilmesi için hukuki sürecin başlatıldığını belirtti. Gambo, Güney Afrika makamlarıyla yapılan görüşmelerde, terk edilen mülklerin belgelenmesi ve değer tespiti konusunda anlaşmaya varıldığını ifade etti.
Geri Dönüş Dalgasının Arka Planı
Son yıllarda Güney Afrika'da yaşanan yabancı düşmanı saldırılar ve artan ekonomik zorluklar, çok sayıda Nijeryalıyı ülkelerine dönmeye zorladı. Nijerya hükümeti, vatandaşlarının can güvenliğini tehdit eden olayların ardından, özellikle 2019 ve 2023 yıllarında büyük çaplı tahliye operasyonları düzenlemişti. Bu süreçte binlerce Nijeryalı, işletmelerini ve evlerini satılığa çıkaramadan veya devredemeden Güney Afrika'yı terk etmek zorunda kaldı. Yüksek Komiser Gambo, "Geri dönen vatandaşlarımızın birikimlerini ve emeklerini kaybetmelerine izin vermeyeceğiz" diyerek tazminat talebinin gerekçesini açıkladı.
Nijerya Dışişleri Bakanlığı, Güney Afrika'daki Nijerya diplomatik misyonları aracılığıyla mülk sahiplerine duyuru yaparak, talep edenlerin belgelerini ibraz etmesini istedi. Envanter çalışmalarının tamamlanmasının ardından, iki ülke arasında diplomatik kanallardan tazminat miktarının belirlenmesi için müzakereler başlatılacak. Uzmanlar, sürecin yıllar sürebileceğini ancak Nijerya'nın özellikle küçük işletme sahiplerinin zararlarını karşılamak için kararlı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Afrika kıtasındaki göç ve mülkiyet hakları konusunda önemli bir emsal teşkil edebilir. Güney Afrika, uzun yıllardır yabancı düşmanlığı ve ekonomik eşitsizlikle mücadele ediyor; Nijeryalılar ise bu ülkede en büyük yabancı topluluklardan birini oluşturuyor. İki ülke arasındaki ticari ilişkiler, bu tür anlaşmazlıkların çözülmemesi halinde gerilebilir. Afrika Birliği (AU) ve diğer bölgesel örgütler, benzer durumlarla karşılaşan vatandaşların haklarının korunması için ortak bir mekanizma oluşturulması çağrısında bulunabilir.
Güney Afrika hükümeti ise konuya temkinli yaklaşıyor. Yetkililer, yabancı düşmanı saldırıları kınamakla birlikte, mülkiyet ihlallerinin kanıtlanmasının hukuki olarak zor olduğunu savunuyor. Özellikle gayrimenkullerin bir kısmının hukuki olarak Güney Afrika vatandaşlarına devredilmiş olabileceği de iddialar arasında. Nijerya'nın bu konudaki kararlılığı, diğer Afrika ülkelerinde de benzer taleplerin artmasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika ile artan ticari ve diplomatik ilişkileri kapsamında bu tür mülkiyet uyuşmazlıklarını yakından izlemektedir. Nijerya ve Güney Afrika, Türkiye'nin Afrika kıtasındaki en büyük ticaret ortakları arasında yer alıyor. Türk yatırımcıların da her iki ülkede önemli varlıkları bulunuyor. Bu gelişme, yabancı yatırımcıların haklarının korunması konusunda uluslararası hukukun işlerliğini test etmesi açısından önemli. Türkiye, benzer durumlarla karşılaşan vatandaşlarına yönelik diplomatik koruma mekanizmalarını güçlendirmeli ve Afrika ülkeleriyle ikili anlaşmalarda yatırım garantilerini artırmalıdır. Ayrıca, Nijerya'nın izlediği bu yol, Türkiye'nin kıtadaki diğer ülkelerle ilişkilerinde referans alabileceği bir model sunuyor.
