Nijer'in başkenti Niamey'de cumhurbaşkanlığı sarayı yakınlarında şiddetli silah sesleri yükselirken, güvenlik kaynakları sarayda çatışmalar yaşandığını doğruladı. Olay, ülkeyi üç yıldır yöneten askeri cuntanın iktidarına karşı olası bir girişim ya da iç karışıklık olarak yorumlanıyor. Yerel halkın büyük korku yaşadığı bölgede, ordu birliklerinin ana kavşakları tuttuğu ve telefon hatlarının kesildiği bildiriliyor. Görgü tanıkları, saray çevresinde ağır silah sesleri ve patlamalar duyulduğunu aktarırken, olayın henüz resmi bir açıklaması yapılmadı.
Gelişmenin Arka Planı
Nijer, 2023 yılında gerçekleşen askeri darbenin ardından üç yıldır cunta yönetimi altında bulunuyor. General Abdourahamane Tchiani liderliğindeki cunta, demokratik yollarla seçilmiş Cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum'u devirerek iktidara el koymuştu. Bu süreçte ülke, Batı Afrika'da önemli bir güvenlik sorunu haline gelen cihatçı grupların saldırılarıyla mücadele etmeye çalışıyor. Ancak cunta yönetimi, ordu içindeki hizipler arasındaki çekişmeler ve halkın artan hoşnutsuzluğuyla da karşı karşıya. Bugün yaşanan çatışmanın, cumhurbaşkanlığı muhafız alayı ile diğer ordu birimleri arasında çıkmış olabileceği yönünde spekülasyonlar bulunuyor.
Analistlere göre Nijer'deki siyasi istikrarsızlık, ülkenin güvenlik yapısını ciddi şekilde tehdit ediyor. Cunta, iktidara geldiğinden bu yana cihatçı gruplara karşı etkin bir mücadele yürütemediği gerekçesiyle eleştiriliyor. Özellikle ülkenin batısında ve Mali sınırına yakın bölgelerde IŞİD ve El Kaide bağlantılı grupların saldırıları artarak devam ediyor. Bu durum, bölgede insani krizi de derinleştiriyor. Bugünkü çatışma, ordunun kendi içindeki çekişmelerin boyutunu gözler önüne seriyor.
Nijer'de cunta yönetiminin meşruiyeti, uluslararası toplum tarafından tanınmıyor. Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), darbenin ardından ülkeye ekonomik yaptırımlar uygulamaya başlamış, ancak daha sonra bazı yaptırımları gevşetmişti. Fransa öncülüğündeki uluslararası koalisyon, Nijer'den askerlerini çekerek bölgedeki askeri varlığını azaltmıştı. Öte yandan Rusya, bu boşluğu doldurmaya çalışıyor ve cunta yönetimiyle yakın ilişkiler kurmuş durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Nijer'deki bu son gelişme, yalnızca ülkenin iç meselesi olmaktan çıkmış, bölgesel ve küresel güvenlik açısından kritik bir önem taşımaktadır. Nijer, sahip olduğu uranyum rezervleri ve ABD ile Fransa'nın askeri üsleri nedeniyle Batılı ülkeler için stratejik bir öneme sahiptir. Özellikle ABD'nin Agadez'de bulunan insansız hava aracı üssü, Sahil bölgesindeki cihatçı faaliyetlerin izlenmesi ve operasyonların yürütülmesi için kilit bir rol oynamaktadır. Cunta yönetimi, ABD ve Fransa ile ilişkilerini dondurmuş ve bu ülkelerin askerlerini çekmelerini talep etmişti. Bunun üzerine Fransa askerlerini büyük ölçüde çekerken, ABD ise varlığını tartışma konusu yapıyordu.
Rusya, Nijer'deki cunta yönetimine destek vererek bölgedeki etkisini artırmaya çalışıyor. Rusya'nın paralı asker grubu Wagner'in Nijer'e konuşlandığına dair haberler, Batılı ülkeleri rahatsız etmişti. Bugün yaşanan çatışma, Rusya'nın cunta üzerindeki etkisinin ne kadar güçlü olduğunu ve ülkenin jeopolitik yöneliminin ne olacağını yeniden gündeme getirecektir. Nijer'deki siyasi belirsizlik, komşu ülkeler Mali, Burkina Faso ve Çad'a da sıçrayabilecek bir güvenlik riski oluşturuyor.
Nijer, Sahil bölgesindeki cihatçı tehditle mücadelede uluslararası toplumun önemli bir müttefiki konumundaydı. Ancak cunta yönetiminin ardından bu iş birliği büyük ölçüde sekteye uğradı. Batılı ülkeler, Nijer'deki gelişmeleri yakından takip ederken, bugünkü çatışma bölgedeki güvenlik mimarisinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Nijer dahil Sahil bölgesindeki ülkelerle askeri ve ekonomik iş birliği geliştirmeye çalışıyor. Özellikle son yıllarda Türkiye'nin Afrika açılımı çerçevesinde Nijer ile savunma sanayi alanında anlaşmalar imzalanmıştı. Nijer'deki siyasi istikrarsızlık, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik ve ticari çıkarlarını etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, cihatçı gruplarla mücadelede bölge ülkelerine destek verme politikası izliyor; bu nedenle Nijer'deki iç karışıklık, bölgesel güvenlik dengelerini değiştirerek Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını da ilgilendiriyor. Türkiye'nin, Nijer'deki gelişmeleri yakından takip ederek bölgesel istikrarın sağlanmasına katkı sunması beklenir.
