İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS England), ABD merkezli veri analitiği şirketi Palantir Technologies ile imzalanan 330 milyon sterlinlik (yaklaşık 420 milyon dolar) sözleşmenin etkinliğini kanıtlayan temel verilerin yetersiz olduğunu kabul etti. Sağlık hizmeti, yayımladığı bir değerlendirme raporunda, Palantir'in sağladığı yazılım platformu sayesinde kaydedilen performans iyileştirmelerinin sözleşmeye doğrudan atfedilemeyeceğine dair bir uyarı ekledi. Bu açıklama, NHS'in veri yönetimi ve hasta bakımında teknoloji kullanımına yönelik eleştirilerin odağı haline gelen anlaşmayla ilgili soru işaretlerini artırdı.
Gelişmenin arka planı
NHS England, 2023 yılında Palantir ile sağlık verilerinin yönetimi ve analizi için 330 milyon sterlinlik bir sözleşme imzalamıştı. Sözleşme kapsamında Palantir'in 'Foundry' platformu, hastane randevuları, yatak kapasitesi ve ilaç stokları gibi kritik sağlık verilerinin entegre edilerek gerçek zamanlı karar destek sistemleri oluşturulmasında kullanılacaktı. Ancak sivil toplum kuruluşları ve bazı milletvekilleri, sözleşmenin şeffaflıktan yoksun olduğu ve hasta verilerinin gizliliğini tehlikeye attığı gerekçesiyle eleştirmişti. NHS'in kendi değerlendirme raporu, sistemin kullanımı sonucu ameliyathane kullanım oranlarında %12 artış ve hastanede kalış sürelerinde %8 azalma gibi bazı olumlu göstergeler sundu. Ancak raporda, 'Bu iyileştirmelerin Palantir'in yazılımına atfedilebilir olduğunu kesin olarak söyleyemeyiz' ifadesine yer verildi. NHS yetkilileri, aynı dönemde başka operasyonel değişikliklerin de yapıldığını ve elde edilen kazanımların büyük ölçüde personel çabalarına bağlı olduğunu belirtti.
Bölgesel veya küresel boyut
Palantir anlaşması, kamu sektöründe büyük teknoloji şirketlerinin artan rolüne dair küresel bir tartışmanın parçası. Birçok ülke, sağlıktan savunmaya kadar kritik alanlarda veri analitiği firmalarıyla milyarlarca dolarlık sözleşmeler imzalıyor. NHS'in itirafı, bu tür ortaklıkların etkinlik ölçümünün ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Özellikle Birleşik Krallık'ta, hükümetin pandemi döneminde Palantir'e verdiği erişim izinleri ve şirketin gizlilik ihlalleri geçmişi, kamuoyunun endişelerini besliyor. Uzmanlar, sağlık verilerinin ticarileşmesi ve yabancı şirketler tarafından kontrol edilmesi riskine dikkat çekiyor. NHS'in bu açıklaması, teknoloji şirketleriyle yapılan sözleşmelerde daha sıkı denetim ve şeffaflık talep eden sesleri güçlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de sağlık alanında veri analitiği ve yapay zeka çözümlerine yatırım yaparken, NHS-Palarantir vakası, bu tür teknolojik ortaklıkların getirdiği risklere ışık tutuyor. Sağlık Bakanlığı'nın veri tabanlı karar destek sistemlerini geliştirme çabaları, hasta verilerinin güvenliği ve şirketlerin performans taahhütlerinin denetlenebilirliği konularında benzer sorunlarla karşılaşabilir. Türkiye'nin, kamu ihalelerinde teknoloji tedarikçilerinin etkinliğini ölçmek için bağımsız değerlendirme mekanizmaları kurması ve veri egemenliği ilkesini gözetmesi önem taşıyor. Ayrıca, yabancı firmalarla yapılan sözleşmelerde verilerin ülke dışına çıkışına izin verilmemesi, ulusal güvenlik açısından kritik bir unsur olarak öne çıkıyor.
