New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun kente olası bir ziyareti durumunda, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) savaş suçu iddialarıyla ilgili tutuklama kararını uygulayamayacağını açıkladı. Mamdani, yaptığı yazılı açıklamada, New York kent yasalarının ve ABD federal hukukunun kendisine bu konuda yetki vermediğini belirtti. Mamdani'nin bu çıkışı, 21 Mayıs'ta UCM Başsavcısı Kerim Han'ın Netanyahu ile İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında savaş suçu ve insanlığa karşı suç işledikleri gerekçesiyle tutuklama emri çıkarmasının ardından geldi. Mamdani, daha önce sosyal medyada Netanyahu'nun tutuklanması gerektiğine dair paylaşımlar yapmış, bu nedenle kamuoyunda bir beklenti oluşmuştu.
Mamdani'nin Hukuki Değerlendirmesi ve Siyasi Tepkiler
Zohran Mamdani, 22 Temmuz'da yaptığı açıklamada, "New York Belediye Başkanı olarak, İsrail Başbakanı'nın olası bir ziyareti sırasında onu tutuklama yetkisine sahip değilim. Bu karar, federal hükümetin yetki alanına girmektedir" ifadelerini kullandı. Mamdani, ayrıca kent polisinin (NYPD) federal bir tutuklama emri olmaksızın Netanyahu'yu gözaltına alamayacağını vurguladı. Bu açıklama, özellikle Filistin yanlısı gruplar ve insan hakları örgütleri arasında hayal kırıklığı yarattı. Öte yandan, ABD-İsrail ilişkilerinin güçlü olduğu bir dönemde, Mamdani'nin bu açıklaması, Washington'da rahatsızlıkla karşılanmadı. UCM'nin kararı, ABD tarafından tanınmıyor; ABD, UCM'nin yargı yetkisini reddediyor ve 2002'de kabul edilen Amerikan Vatandaşlarını Koruma Yasası (American Service-Members' Protection Act) ile UCM'ye karşı yaptırım tehdidinde bulunuyor.
Mamdani, aslen Pakistan kökenli bir siyasetçi ve New York'un ilk Müslüman belediye başkanı olarak dikkat çekiyor. Filistin davasına verdiği destekle bilinen Mamdani, New York Kent Konseyi'nde görev yaparken de İsrail karşıtı tutumuyla öne çıkmıştı. Ancak belediye başkanlığı koltuğunda, yürütme yetkilerinin sınırlı olduğunu kabul etmek zorunda kaldı. Uzmanlar, Mamdani'nin bu çıkışının aslında bir tür siyasi mesaj olduğunu, hukuki bir adım olmadığını belirtiyor. New York Üniversitesi'nden hukuk profesörü Samuel Moyn, "Mamdani, sembolik bir duruş sergiliyor; ancak bir belediye başkanının uluslararası hukuku uygulama yetkisi yoktur. Bu tür kararlar federal düzeyde alınır" dedi.
UCM Kararı ve Küresel Tepkiler
UCM Başsavcısı Kerim Han, 21 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, Netanyahu ve Gallant'ın Gazze'deki savaş sırasında savaş suçu, insanlığa karşı suç ve soykırım işlediklerine dair "makul gerekçeler" bulunduğunu belirterek tutuklama emri talebinde bulundu. Han, ayrıca Hamas lideri İsmail Haniye ile askeri kanat komutanı Muhammed Deif hakkında da benzer suçlamalarla tutuklama talebinde bulundu. UCM, 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e saldırısı ve ardından İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonlarını soruşturuyor. Netanyahu, suçlamaları "saf bir iftira" olarak nitelendirirken, İsrail yargıyı tanımadığını yineledi. ABD Başkanı Joe Biden ise UCM'nin kararını "skandal" olarak değerlendirdi ve İsrail'in meşru müdafaa hakkını vurguladı. Öte yandan, Avrupa Birliği ülkeleri arasında bölünme yaşandı; Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkeler kararı desteklerken, Macaristan ve Çekya gibi ülkeler eleştirdi. UCM üyesi 124 ülke, Netanyahu'nun topraklarına girmesi halinde onu tutuklamakla yükümlü. Ancak ABD, İsrail, Rusya ve Çin gibi ülkeler UCM'ye taraf değil. Bu nedenle, Mamdani'nin açıklaması, uluslararası hukuk ile ulusal egemenlik arasındaki gerilimi bir kez daha gözler önüne serdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UCM sürecini yakından takip ediyor ancak doğrudan bir taraf değil. Ankara, Filistin davasına verdiği destekle bilinmekle birlikte, İsrail'le ticari ve diplomatik ilişkilerini sürdürme konusunda dengeli bir politika izliyor. Mamdani'nin açıklaması, Türkiye'nin uluslararası hukuk ve adalet çağrılarına rağmen, ABD gibi güçlü müttefiklerin UCM kararlarını görmezden geldiğini bir kez daha teyit ediyor. Bu durum küresel anlamda uluslararası hukukun caydırıcılığını zayıflatırken, Türkiye gibi ülkelerin Filistin meselesinde daha fazla diplomatik girişimde bulunmasını gerektiriyor. Ayrıca, ABD'deki Müslüman siyasetçilerin artan etkisi, Türkiye'nin diaspora politikaları açısından da önemli bir gelişme olarak izlenmeli.
