İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran ile varılan nükleer anlaşmanın ardından yayımladığı mesajda, ABD ile 'hayati öneme sahip ilişkinin' korunması çağrısında bulundu. Netanyahu'nun henüz anlaşmaya doğrudan yorum yapmamış olması dikkati çekiyor. İsrail Başbakanı, diplomatik kaynaklara göre, anlaşmanın İran'ın nükleer programını durdurma konusunda yetersiz olduğunu düşünüyor ancak ABD ile ittifakın her koşulda sürdürülmesi gerektiğini savunuyor.
Netanyahu'nun sessizliği ve ABD ile ilişkiler
Netanyahu, Viyana'da varılan ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine kısıtlama getiren anlaşmaya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. İsrailli yetkililer, Başbakan'ın önümüzdeki günlerde kapsamlı bir değerlendirme yapmasının beklendiğini ifade ediyor. Netanyahu'nun geçmişte İran nükleer anlaşmasına karşı çıktığı ve anlaşmayı 'tarihi bir hata' olarak nitelendirdiği biliniyor. Ancak bu kez daha ılımlı bir dil kullanması, ABD Başkanı Joe Biden yönetimiyle ilişkileri zedelememek istemesine bağlanıyor.
İsrail-ABD ilişkileri, özellikle Netanyahu'nun yeniden başbakan seçilmesinin ardından hassas bir dönemden geçiyor. Biden yönetimi, İran konusunda İsrail'in endişelerini anladıklarını ancak diplomasiye öncelik verdiklerini belirtiyor. Netanyahu ise İran'ın nükleer programının tamamen durdurulmasını ve uluslararası denetime tabi tutulmasını talep ediyor. Analistlere göre, Netanyahu şimdilik ABD'yi karşısına almadan İran konusunda daha sıkı önlemler alınmasını sağlamaya çalışıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran anlaşması, Ortadoğu'da dengeleri değiştirecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, anlaşmayı temkinli karşılarken; İran'ın ekonomik yaptırımlardan kurtulması bölgedeki nüfuz mücadelesini etkileyebilir. İsrail ise anlaşmayı ulusal güvenliğine doğrudan tehdit olarak görüyor. Netanyahu, İran'ın balistik füze programı ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler konusunda Batılı ülkeleri uyarmaya devam ediyor.
ABD ve Avrupa Birliği, anlaşmanın İran'ı nükleer silah üretmekten alıkoyacağını savunuyor. Ancak İsrail istihbaratı, İran'ın anlaşma hükümlerini aşmanın yollarını aradığını iddia ediyor. Bu nedenle Netanyahu, ABD ile 'hayati ilişkiyi' vurgulayarak, anlaşma sonrası İran'ın faaliyetlerinin daha yakından izlenmesini ve gerektiğinde askeri seçeneklerin masada tutulmasını istiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye'yi doğrudan etkilemese de bölgesel dengeler açısından önem taşıyor. İran ile nükleer anlaşma, Türkiye'nin enerji ithalatı ve komşusu İran ile ticari ilişkileri üzerinde etkili olabilir. Ayrıca İsrail-ABD ilişkilerindeki gerilim, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Filistin politikalarında yeni dengeler yaratabilir. Ankara, bölgede istikrarı gözetirken, İran nükleer programının kontrol altına alınmasını desteklemekle birlikte, anlaşmanın bölgesel güvenliğe katkı sağlaması için uluslararası mekanizmaların güçlendirilmesini talep ediyor.
