İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Pazar günü yaptığı açıklamada, Gazze Şeridi'nin yeniden inşasının ancak Hamas'ın silahsızlandırılmasıyla mümkün olacağını belirterek, İsrail'in savaş sonrası planlara ilişkin tutumunu yineledi. Netanyahu'nun bu açıklaması, ABD ile Gazze'nin geleceği konusundaki görüş ayrılıklarının basına yansıdığı bir dönemde geldi. Bakanlar Kurulu toplantısında konuşan Netanyahu, "Hamas'ın askeri ve yönetimsel kapasitesini ortadan kaldırmadan Gazze'nin yeniden inşası söz konusu olamaz" ifadelerini kullandı. İsrail ordusu, 7 Ekim'deki Hamas saldırısının ardından başlattığı kapsamlı askeri operasyonlarda Gazze'nin büyük bölümünü yerle bir etmiş, altyapıyı büyük ölçüde tahrip etmişti. Uluslararası toplum, savaşın ardından bölgenin yeniden imarı için milyarlarca dolarlık yardım sözü vermiş olsa da, bu yardımların hangi koşullarda ve kim tarafından yönetileceği belirsizliğini koruyor.
Gelişmenin Arka Planı: Gazze'nin Yeniden İnşası ve Hamas'ın Rolü
Netanyahu'nun bu çıkışı, ABD yönetimi ile İsrail arasında savaş sonrası Gazze'nin yönetimi konusunda yaşanan görüş ayrılıklarının derinleştiğine işaret ediyor. Washington, Filistin Otoritesi'nin Gazze'de yeniden yönetimi devralmasını ve nihayetinde iki devletli çözüme giden bir yol haritası oluşturulmasını savunurken, Netanyahu hükümeti Hamas'ın tamamen bertaraf edilmeden bu tür adımların atılmasına karşı çıkıyor. İsrail Başbakanı, daha önce de Filistin Otoritesi'nin Gazze'de yönetimi devralması fikrini reddettiğini açıklamış, bunun yerine bölgenin askeri kontrolünün İsrail'de kalması gerektiğini savunmuştu. Bu tutum, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken'ın bölgeye yaptığı son ziyaretlerde de gündeme gelmiş, ancak iki ülke arasında somut bir uzlaşma sağlanamamıştı. Öte yandan, Mısır ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen ateşkes ve esir takası müzakereleri de sürmekle birlikte, taraflar arasındaki temel görüş ayrılıkları nedeniyle ilerleme kaydedilemiyor. Hamas, İsrail'in kalıcı bir ateşkes ve Gazze'den tamamen çekilme taahhüdü olmadan esir takasını kabul etmeyeceğini açıklarken, Netanyahu hükümeti askeri operasyonların ancak Hamas'ın silahsızlandırılması ve yok edilmesiyle sona ereceğini söylüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-İsrail İlişkileri ve Uluslararası Toplumun Beklentileri
Netanyahu'nun bu açıklamaları, uluslararası toplumda Gazze'nin yeniden inşasına yönelik planları askıya alabilir. Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve Avrupa Birliği gibi kuruluşlar, savaş sonrası Gazze'nin rehabilitasyonu için kapsamlı bir plan üzerinde çalışıyor olsa da, bu planların hayata geçirilmesi için İsrail'in onayı ve Hamas'ın silahsızlandırılması gibi ön koşulların sağlanması gerekiyor. Uzmanlar, bu koşulların kısa vadede gerçekleşmesinin mümkün görünmediğini, dolayısıyla Gazze'deki insani krizin daha da derinleşebileceğini belirtiyor. Ayrıca, İsrail'in bu tutumu, bölgedeki diğer aktörlerin de tepkisini çekiyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İsrail ile normalleşme sürecini durdururken, Filistin yönetimi Netanyahu'nun açıklamalarını "işgalci zihniyetin bir yansıması" olarak nitelendirdi. Bölgesel güç olan İran ise Hamas'a verdiği desteği artırarak İsrail'e karşı "direniş ekseni"ni güçlendirme çabalarını sürdürüyor. Bu durum, Orta Doğu'da yeni bir istikrarsızlık dalgasına yol açma potansiyeli taşıyor. Öte yandan, uluslararası kamuoyunda artan İsrail karşıtı protestolar ve Güney Afrika'nın Uluslararası Adalet Divanı'nda İsrail aleyhine açtığı soykırım davası, Netanyahu hükümeti üzerindeki baskıyı artırıyor. Ancak Netanyahu'nun koalisyon hükümetindeki aşırı sağcı ortakları, Hamas'a karşı daha sert bir tutum alınmasını savunurken, Başbakan'ın bu taleplere boyun eğmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hamas ile kurduğu yakın ilişkiler ve Filistin davasına verdiği destekle biliniyor. Netanyahu'nun bu açıklaması, Türkiye'nin bölgedeki insani ve diplomatik angajmanını doğrudan etkiliyor. Ankara, Gazze'nin yeniden inşası için kapsamlı bir plan hazırlarken, İsrail'in Hamas'ı dışlayan yaklaşımı Türkiye'nin çabalarını baltalayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin arabuluculuk rollerinde (örneğin esir takası) etkinliği azalabilir. Jeopolitik olarak, İsrail'in bu katı tutumu, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji ve güvenlik çıkarlarını da etkileyebilecek bir bölgesel gerilim riskini artırmaktadır.
