İsrail’de yaklaşan parlamento seçimleri öncesinde siyasi arenada sürpriz bir gelişme yaşanıyor. Eski Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un kurduğu yeni merkez parti Yashar! (İbranice “Düz!” anlamına geliyor), yayımlanan son kamuoyu yoklamalarında Başbakan Binyamin Netanyahu’nun en güçlü rakibi konumuna yükseldi. Altı ay içinde yapılması beklenen seçimler öncesinde Eisenkot’un partisi, özellikle güvenlik ve ekonomi politikalarıyla seçmenlerin dikkatini çekiyor. Eski genelkurmay başkanının liderliğindeki bu hareket, İsrail siyasetinde uzun süredir görülmeyen bir merkezcilik dalgasını temsil ediyor.
Gelişmenin arka planı
Gadi Eisenkot, 2015-2019 yılları arasında İsrail Genelkurmay Başkanlığı görevini yürütmüş, ardından Savaş Kabinesi’nde savunma bakanı olarak görev almış deneyimli bir asker ve siyasetçi. Uzun süre Netanyahu’nun gölgesinde kalan muhalefet, Eisenkot’un parti kurma kararıyla yeni bir soluk kazandı. Yashar! Partisi, “dürüstlük, şeffaflık ve güvenlik” temaları üzerinde yükseliyor. Anketler, partinin mevcut koalisyon hükümetine duyulan memnuniyetsizlik ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle oy kaybeden Likud Partisi’nden önemli ölçüde oy çektiğini gösteriyor. Eisenkot, seçim kampanyasında özellikle Gazze sınırındaki güvenlik açıklarına, İran tehdidine ve iç ekonomik sorunlara odaklanıyor. Netanyahu’nun ise kendisine yönelik yolsuzluk davaları ve aşırı sağcı koalisyon ortaklarıyla yaşadığı gerilimler nedeniyle zor bir dönemden geçtiği belirtiliyor.
Seçimlerin kesin tarihi henüz netleşmemiş olsa da, İsrail siyasetinin mevcut kırılgan yapısı nedeniyle erken seçim ihtimali yüksek. Netanyahu, 2022 sonunda kurduğu koalisyonu ayakta tutmaya çalışırken, Eisenkot’un yükselişi muhalefet blokunda birleştirici bir güç olarak görülüyor. Bazı analistler, Yashar!’ın merkezci çizgisinin, İsrail’de uzun süredir hüküm süren kutuplaşmayı azaltabileceğini öne sürüyor. Ancak Eisenkot’un partisinin henüz emekleme aşamasında olduğu ve seçimlere kadar geçecek sürede ittifak arayışlarına girebileceği de konuşulanlar arasında.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail’deki bu siyasi değişim, yalnızca iç politikayı değil, bölgesel dengeleri de etkileme potansiyeli taşıyor. Netanyahu’nun uzun süreli iktidarı boyunca İran’a karşı sert tutum, Filistin meselesinde statükocu yaklaşım ve ABD ile yakın ilişkiler ön plandaydı. Eisenkot ise daha pragmatik bir dış politika izleyeceğinin sinyallerini veriyor. Özellikle Filistin yönetimiyle diyaloğa açık olduğu, İran nükleer programına karşı diplomatik yolları da değerlendireceği belirtiliyor. Bu durum, bölgede Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkelerle normalleşme sürecini hızlandırabilir ya da farklı bir yöne evirebilir. Ayrıca, ABD yönetimiyle ilişkilerde Netanyahu dönemindeki gerilimlerin azalması ve Biden yönetimiyle daha uyumlu bir çizgi izlenmesi olasılığı da var. Avrupa Birliği ülkeleri ise İsrail’de merkezci bir hükümetin, iki devletli çözüme daha sıcak bakabileceğini umuyor. Ancak Eisenkot’un henüz net bir dış politika çerçevesi çizmediği de unutulmamalı.
Bölgesel güvenlik açısından, Eisenkot’un askeri geçmişi, özellikle Gazze ve Lübnan sınırındaki operasyonlarda daha sert bir tutum sergileyebileceği yorumlarına yol açıyor. Ancak kendisi, “güçlü bir caydırıcılık ama gereksiz savaşlardan kaçınma” prensibini benimsiyor. Bu da Hizbullah ve Hamas gibi aktörlerle yeni bir çatışma riskini azaltabilir. Öte yandan, İran’ın nükleer programı konusunda Netanyahu’nun “saldırı seçeneği” söylemine karşı Eisenkot’un “müzakere ve yaptırım” kombinasyonu önermesi, Tahran’la gerilimi düşürebilir. Kremlin ise Eisenkot’u henüz tanımadığı için, Rusya-İsrail ilişkilerinde bir belirsizlik dönemi yaşanabilir. Çin’in ise İsrail’deki siyasi değişime temkinli yaklaştığı ve mevcut ticari ilişkileri sürdürme eğiliminde olduğu belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail’deki bu siyasi gelişme, Türkiye’nin bölgesel politikaları açısından da önem taşıyor. Netanyahu döneminde inişli çıkışlı bir seyir izleyen Türkiye-İsrail ilişkileri, Eisenkot’un olası başbakanlığında yeni bir döneme girebilir. Merkezci bir İsrail hükümetinin, Doğu Akdeniz’de enerji işbirliği ve Filistin meselesinde daha ılımlı bir pozisyon alması, Türkiye ile diyaloğu kolaylaştırabilir. Ancak Eisenkot’un güvenlik odaklı geçmişi, Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları ve Kıbrıs konularında anlaşmazlıkları derinleştirme riskini de beraberinde getiriyor. Türkiye, bu süreçte İsrail’deki siyasi değişimi yakından izlemeli ve olası bir hükümet değişikliğine hazırlıklı olmalıdır. Özellikle ticari ve istihbari ilişkilerde kopuş yaşanmaması için Ankara’nın proaktif bir diplomasi yürütmesi beklenir.
