El Halil'de bulunan ve Müslümanlar ile Yahudiler için ortak kutsal kabul edilen Hz. İbrahim Camii / Mağarat HaMahpela'da, İsrail güvenlik güçlerinin son dönemde uyguladığı kısıtlamalar ve ayrımcı uygulamalar, uluslararası bir Müslüman savunuculuk grubu tarafından sert bir dille kınandı. Merkezi Avrupa'da bulunan ve adı açıklanmayan grup, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail yönetiminin Müslüman ibadetçilere yönelik getirdiği yaş sınırlamaları ve özel izin sisteminin “dini özgürlükleri ihlal ettiğini” ve “uluslararası hukuka aykırı olduğunu” belirtti. Açıklamada, özellikle Cuma namazları ve dini bayramlarda Filistinli Müslümanların camiye girişine izin verilmemesinin “provokatif” olduğu vurgulanırken, uluslararası topluma İsrail üzerinde baskı kurma çağrısı yapıldı. Söz konusu kısıtlamalar, 1994 yılında Baruch Goldstein'ın camide 29 Müslümanı katletmesinin ardından uygulanmaya başlanan ve o tarihten bu yana giderek artan bir şekilde devam eden güvenlik önlemlerinin bir parçası olarak görülüyor. İsrail makamları ise bu uygulamaların “güvenlik gerekçeleri” nedeniyle zorunlu olduğunu savunuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Hz. İbrahim Camii'ndeki Statüko ve Gerilim
Filistin'in işgal altındaki Batı Şeria bölgesinde yer alan El Halil kenti, hem Müslümanlar hem de Yahudiler için büyük dini öneme sahip olan Hz. İbrahim Camii'ne (Mağarat HaMahpela) ev sahipliği yapıyor. İnanca göre, Hz. İbrahim, Sare, İshak ve Yakup gibi önemli peygamberlerin türbelerinin bulunduğu bu yapı, 1994 katliamının ardından iki bölüme ayrılarak bir kısmı Müslümanlara, bir kısmı Yahudilere tahsis edilmiştir. Ancak İsrail yönetimi, Filistinli Müslümanların ibadet saatlerini ve giriş izinlerini sıkı bir şekilde kontrol etmektedir. Son dönemde, aşırı sağcı İsrailli yerleşimcilerin baskısıyla bu kısıtlamaların daha da arttığı bildirilmektedir. Örneğin, Ramazan ayı boyunca Filistinli Müslümanların gece namazlarına katılımına sınırlamalar getirilirken, Yahudi bayramlarında caminin Müslüman kısmı tamamen kapatılabilmektedir. Müslüman savunuculuk grubu, bu uygulamaların “dini bir mekânın bir dini grubun tekelinde olmasına” yol açtığını ve “statükonun bozulduğunu” iddia etmektedir. İsrail Dışişleri Bakanlığı ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “tüm dinlerin ibadet özgürlüğüne saygı duyulduğunu” ancak “güvenlik endişelerinin öncelikli olduğunu” belirtmiştir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Kudüs ve Mescid-i Aksa Bağlantısı
El Halil'deki bu gelişmeler, sadece yerel bir dini gerilimin ötesinde, tüm bölgeyi etkileyen bir krize dönüşme potansiyeli taşımaktadır. Hz. İbrahim Camii'ndeki uygulamalar, Kudüs'teki Mescid-i Aksa ve Doğu Kudüs'teki diğer kutsal mekânlarda yaşanan benzer ihlallerle birlikte değerlendirildiğinde, İsrail'in işgal altındaki topraklardaki dini politikalarının sistematik bir parçası olarak görülmektedir. Filistin yönetimi ve Hamas, bu tür kısıtlamaların “dini savaş” çıkarmaya yönelik olduğunu defalarca dile getirmiştir. Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı da konuya ilişkin kınama mesajları yayımlamış ancak somut bir adım atılmamıştır. Öte yandan, ABD ve Avrupa Birliği, İsrail'in güvenlik gerekçelerine anlayış gösterirken, aşırı güç kullanımı ve ayrımcı uygulamalar konusunda eleştirilerini sürdürmektedir. İsrail'in Batı Şeria'yı ilhak planları ve yerleşim birimlerini genişletme politikasıyla bağlantılı olarak, bu tür dini kısıtlamaların bölgedeki gerginliği daha da tırmandırmasından endişe edilmektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel ve dini bağları nedeniyle Filistin davasına hassasiyetle yaklaşan ülkelerin başında gelmektedir. El Halil'deki Müslüman kutsal mekânına yönelik kısıtlamalar, Türk kamuoyunda da tepkiyle karşılanmaktadır. Ankara, geçmişte benzer olaylarda İsrail'i kınayan ve Filistin yönetimine destek veren açıklamalar yapmıştır. Bu gelişme, Türkiye'nin İslam dünyasındaki liderlik rolünü pekiştirmek ve Filistin meselesindeki kararlılığını göstermek için bir fırsat olabilir. Ancak, son yıllarda İsrail ile normalleşme adımları atan Türkiye, bu tür olaylar karşısında dengeli bir tutum sergilemek durumundadır. Bölgesel istikrar arayışı ve enerji işbirliği gibi konular, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerinde pragmatik bir yaklaşım benimsemesini gerektirmektedir. Dolayısıyla, Ankara'nın tepkisi büyük ölçüde diplomatik kınamayla sınırlı kalabilir; ancak kamuoyunun hassasiyeti nedeniyle bu konunun gündemde tutulması beklenebilir.
