Yapay zekâ teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı günümüzde, Müslüman dünyası bu yeni teknolojik dönüşümü İslam inancı, etik değerler ve insan onuru çerçevesinde değerlendirmeye çalışıyor. Ortadoğu ve daha geniş İslam coğrafyası, yapay zekânın bireysel ve toplumsal hayatta yarattığı değişimlerin yanı sıra, bu teknolojinin İslam hukuku (fıkıh) ve ahlaki normlarla uyumunu sorguluyor. Özellikle Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar ve Malezya gibi ülkeler, yapay zekâ stratejileri geliştirirken dini otoritelerden ve akademisyenlerden görüş alıyor. Bu süreç, sadece teknolojik bir uyum çabası değil, aynı zamanda Batı merkezli yapay zekâ etiğine alternatif bir İslami perspektif oluşturma arayışı olarak da görülüyor.
Yapay Zekâ ve İslam Hukuku: Fetva ve Etik Kurulları
İslam dünyasında yapay zekâ ile ilgili en hararetli tartışmalar, bu teknolojinin fıkıh açısından caiz olup olmadığı ve hangi alanlarda kullanılabileceği üzerinde yoğunlaşıyor. Örneğin, sürücüsüz araçların kaza durumunda hangi kararları alması gerektiği (tramvay problemi), mahremiyet ihlalleri, yapay zekâ ile üretilen içeriklerin telif hakkı ve ibadetlerde yapay zekâ kullanımı gibi konular fetva kurullarını meşgul ediyor. Suudi Arabistan'da yapay zekâdan fetva alınması üzerine tartışmalar yaşanırken, Birleşik Arap Emirlikleri'nde yapay zekâ etik kurulları oluşturuldu. Diyanet İşleri Başkanlığı da benzer konularda çalışmalar yürütüyor. Ulema, yapay zekânın insan iradesini ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaması gerektiği konusunda hemfikir.
Bölgesel Rekabet ve Teknoloji Hamleleri
Körfez ülkeleri, yapay zekâ alanında küresel bir merkez olma hedefiyle büyük yatırımlar yapıyor. Birleşik Arap Emirlikleri, yapay zekâ bakanlığı kuran ilk ülke olurken, Suudi Arabistan ve Katar da ulusal yapay zekâ stratejilerini hayata geçirdi. Bu ülkeler, petrol sonrası ekonomik çeşitlendirme planlarının bir parçası olarak yapay zekâya odaklanıyor. Ancak bu teknolojik hamle, otoriter yönetimlerin gözetim ve sansür amacıyla yapay zekâyı kullanma potansiyeli nedeniyle insan hakları örgütlerinin eleştirisine de hedef oluyor. Öte yandan, İran ve Türkiye gibi ülkeler kendi yapay zekâ modellerini geliştirme çabasında. İran, uluslararası yaptırımlar nedeniyle teknolojiye erişimde zorluk yaşarken, yerli çözümler üretmeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zekâ teknolojilerinde hem bölgesel bir aktör hem de İslam dünyasının önemli bir parçası olarak konumlanıyor. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve TÜBİTAK bünyesinde yürütülen çalışmalar, yapay zekânın savunma, sağlık ve eğitim gibi alanlarda kullanımına odaklanıyor. Türkiye'nin bu alandaki en önemli avantajı, hem Batılı müttefikleriyle hem de Müslüman ülkelerle bağ kurabilmesi ve İslami etik kurallarına uygun bir yapay zekâ modeli geliştirebilme potansiyeli. Ayrıca, yapay zekâ alanındaki iş birlikleri, Türkiye'nin teknoloji ihracatını ve uluslararası etkisini artırabilir. Ancak, insan hakları ve mahremiyet konularında dengeli bir yaklaşım benimsenmesi, uzun vadede güvenilir bir yapay zekâ ekosistemi için kritik öneme sahip.
