Rusya, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin İHA saldırılarının Rus hava sahasını tehlikeli hale getirdiği yönündeki uyarısının ardından, sivil havacılığın kesintiye uğramaması için gerekli tüm önlemleri alacağını duyurdu. Moskova, hava trafik kontrol sistemlerinin ve hava savunma mekanizmalarının koordineli çalıştığını, sivil uçuşların güvenliğinin en üst düzeyde sağlandığını belirtti. Açıklama, Ukrayna'nın Rus topraklarına yönelik artan İHA saldırılarının sivil havacılık üzerinde yarattığı endişeleri gidermeyi amaçlıyor.
Gelişmenin arka planı
Zelenskiy, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Ukrayna'ya ait insansız hava araçlarının Rusya'nın derinliklerindeki askeri hedeflere başarılı saldırılar düzenlediğini ve bu durumun Rus hava sahasını sivil uçuşlar için tehlikeli hale getirdiğini savunmuştu. Ukrayna lideri, uluslararası havayolu şirketlerine Rus hava sahasını kullanmama çağrısında bulunmuş, bu bölgede uçuş yapmanın risklerine dikkat çekmişti. Bu açıklamalar, özellikle Avrupa ve Orta Doğu arasındaki uçuş rotalarının önemli bir kısmının Rusya üzerinden geçmesi nedeniyle küresel havacılık sektöründe yankı uyandırdı.
Rusya Federal Hava Taşımacılığı Ajansı (Rosaviatsiya) tarafından yapılan yazılı açıklamada, sivil hava trafiğinin kesintisiz devam ettiği, hava savunma sistemlerinin sivil uçakların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde konuşlandırıldığı ifade edildi. Açıklamada, "Rus hava sahası, uluslararası sivil havacılık standartlarına uygun olarak güvenli ve erişilebilir durumdadır. Tüm uçuşlar, hava trafik kontrolü tarafından sürekli takip edilmekte ve koordine edilmektedir" denildi.
Uzmanlara göre, Rusya'nın bu açıklaması, hem uluslararası havayolu şirketlerine güven verme çabası hem de Ukrayna'nın psikolojik savaşına karşı bir yanıt niteliği taşıyor. Rus hava sahası, Şubat 2022'de başlayan savaşın ardından birçok Batılı ülke tarafından kapatılmış, ancak Çin, Hindistan, Orta Doğu ve bazı Asya ülkelerinin havayolları bu rotayı kullanmaya devam etmişti. Savaş boyunca Rusya'nın batı bölgelerinde sivil uçuşlara yönelik herhangi bir kısıtlama getirilmemiş, ancak Ukrayna sınırına yakın bölgelerde bazı hava sahaları kapatılmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Ukrayna'nın İHA saldırılarını derinleştirmesi, Rusya'nın hava savunma önceliklerini değiştirmesine neden oluyor. Rus ordusu, Moskova ve çevresi başta olmak üzere stratejik bölgelerde ek hava savunma sistemleri konuşlandırdı. Ancak bu sistemlerin, sivil uçakların radar sinyallerini yanlış değerlendirme riski, uluslararası havacılık otoritelerini endişelendiriyor. Geçtiğimiz yıl Rusya üzerinde bir sivil uçağın, hava savunma füzeleri tarafından hedef alındığına dair iddialar gündeme gelmiş, ancak Moskova bunları yalanlamıştı.
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı (EASA), çatışma bölgelerindeki sivil uçuş güvenliği konusunda uyarılar yayınlamaya devam ediyor. Rusya'nın hava sahasını kullanan havayolları, savaş riskine karşı sigorta primlerinde artışla karşı karşıya kalırken, bazı şirketler rota değişikliğine giderek yakıt maliyetlerini artırıyor. Bu durum, özellikle Asya-Avrupa uçuşlarında ticari dengeleri değiştiriyor ve havacılık sektöründe belirsizlik yaratıyor.
Rusya'nın açıklaması, aynı zamanda Batı ülkelerinin hava sahası kapatma kararlarına karşı bir meydan okuma olarak görülüyor. Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana ABD, AB ülkeleri ve diğer Batılı devletler Rus havayollarına kendi hava sahalarını kapatırken, Rusya da misilleme olarak bu ülkelerin havayollarına hava sahasını kapatmıştı. Bu diplomatik kısıtlamalar, küresel havacılıkta koridorların daralmasına neden oldu ve uzun mesafeli uçuşların süresini ve maliyetini artırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından iki yönlü bir önem taşıyor. Birincisi, Türk Hava Yolları (THY) ve özel havayollarımız, Avrupa-Asya uçuşlarında en çok Rus hava sahasını kullanan şirketlerden biri konumunda. Rusya'nın hava sahasını güvenli göstermesi, bu uçuşların devamı açısından kritik. İkincisi, Türkiye, Karadeniz'deki ticari çıkarları ve Ukrayna ile olan stratejik ilişkileri nedeniyle bu savaşın doğrudan etkilediği ülkelerden. Türkiye, hem NATO üyesi olarak ittifakın güvenlik kaygılarını hem de Rusya ile olan ekonomik ve diplomatik bağlarını dengelemeye çalışıyor. Ukrayna'nın İHA saldırılarını yoğunlaştırması, Karadeniz'deki güvenlik dengelerini değiştirebilir. Türkiye'nin arabuluculuk rolü, bu tür gerilimlerin tırmanmaması için önemini koruyor.
