Mısır'da arama motorlarına 'teslimatçı öldü' ifadesini yazdığınızda, yerel haber sitelerinde onlarca kişinin ölümünü belgeleyen uzun bir liste çıkıyor. Bu kişiler, Mısırlıların 'uçan tabut' olarak adlandırdığı bir meslekte çalışıyor: motosikletli teslimat kuryeleri. Mısır'da kuryelere 'pilot' deniyor; ancak bu pilotluk, ölümcül kazaların sıradanlaştığı bir mücadeleyi simgeliyor. Üniversite mezunu gençler, artan işsizlik ve ekonomik kriz nedeniyle bu tehlikeli mesleğe yöneliyor.
Ekonomik kriz ve işsizlik itici güç
Mısır'da son yıllarda yaşanan ekonomik daralma, genç nüfus arasında işsizliği rekor seviyelere çıkardı. Resmi rakamlara göre yüzde 24'leri bulan genç işsizliği, üniversite diplomasını anlamsız kılıyor. Mühendislik, tıp veya hukuk fakültesi mezunları, kariyer hayallerini bir kenara bırakarak motosiklet kuryesi olarak çalışmaya başlıyor. Günde 12-14 saat çalışan kuryeler, aylık ortalama 3 bin Mısır lirası (yaklaşık 100 dolar) kazanıyor; bu asgari ücretin sadece biraz üzerinde. Ancak kazanç, artan yakıt ve bakım masrafları nedeniyle giderek eriyor.
Mısır İstatistik Kurumu verilerine göre, 2023 yılında teslimat sektöründe çalışan sayısı 2019'a kıyasla yüzde 40 arttı. Bu artışın büyük kısmı, eğitimli gençlerden oluşuyor. Kahire Üniversitesi'nden sosyolog Dr. Amr el-Leysi, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, 'Gençler için motosiklet kuryeliği artık son çare. Diploma, onlara sadece borç ve hayal kırıklığı getirdi' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: benzer eğilimler
Mısır'daki bu durum, gelişmekte olan ülkelerde yaygınlaşan bir eğilimin parçası. Türkiye, Hindistan ve Brezilya gibi ülkelerde de eğitimli gençler, esnek çalışma saatleri ve nispeten hızlı nakit akışı nedeniyle teslimat platformlarına yöneliyor. Ancak Mısır'da durum daha vahim; trafik kurallarının uygulanmaması, motosikletlerin bakımsızlığı ve sağlık sigortasının olmaması, bu mesleği 'ölüm riskiyle' eşanlamlı hale getiriyor. Mısır'da sadece 2023'te 200'den fazla teslimatçı trafik kazasında hayatını kaybetti. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), bu tür esnek çalışma modellerinin düzenlenmemesi halinde, işçi sağlığı ve güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de motosikletli kurye sayısı, özellikle pandemi sonrası hızla arttı. Mısır'dakine benzer şekilde, eğitimli gençler işsizlik veya düşük maaşlar nedeniyle bu sektöre yöneliyor. Ancak Türkiye'de sosyal güvence ve trafik düzenlemeleri Mısır'a kıyasla daha gelişmiş olsa da, kurye ölümleri ve işçi hakları ihlalleri gündemde. Mısır'daki durum, Türkiye için bir uyarı niteliği taşıyor: Esnek çalışma modellerinin denetimsiz büyümesi, iş güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, Mısır'daki genç işsizliği ve eğitim-istihdam uyumsuzluğu, Türkiye'nin de karşı karşıya olduğu yapısal bir sorun. Bu benzerlik, iki ülke arasında iş gücü politikaları konusunda işbirliği fırsatı doğurabilir.
