ABD Savunma Bakanlığı, F-35 savaş uçağı programında önemli bir teslimat aşamasına geldi. Deniz Piyadeleri (Marine Corps), radar sistemi kurulu olmayan 6 adet F-35B kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL) varyantını resmen envanterine ekledi. F-35 Müşterek Program Ofisi Başkanı Korgeneral Gregory Masiello, 23 Haziran'da Kongre üyelerine yaptığı brifingde, bu uçakların radar olmadan teslim edildiğini ancak uçuşa elverişli olduklarını ve pilot eğitimi gibi belirli görevlerde kullanılabileceklerini açıkladı. Masiello, Hava Kuvvetleri'nin (USAF) de yakın zamanda benzer konfigürasyonda uçaklar alacağını belirtti.
Gelişmenin Arka Planı: Radar Eksikliğinin Sebebi Ne?
Radarsız F-35 teslimatının ana nedeni, AN/APG-81 aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radarının tedarik zincirindeki gecikmeler ve üretim darboğazları. Northrop Grumman tarafından geliştirilen bu radar, F-35'in hava-hava ve hava-yer angajmanlarında kilit rol oynuyor. Lockheed Martin, radar eksikliğini gidermek için uçakları “radar hazır” durumda teslim ediyor; yani radarın montajı için gerekli tüm kablo tesisatı, soğutma sistemleri ve yazılım arayüzleri hazır, ancak anten ve işlemci ünitesi sonradan eklenecek.
Deniz Piyadeleri'nin kabul ettiği 6 uçak, Yuma Deniz Hava Üssü'nde konuşlanmış durumda ve temel uçuş eğitimi ile yer hedeflerine karşı lazer güdümlü bomba atışı gibi radarsız yapılabilecek görevlerde kullanılıyor. Korgeneral Masiello, bu geçici çözümün eğitim sürecini aksatmamak için alındığını vurgularken, 2025 yılı sonuna kadar tüm eksik radarların takılmasının planlandığını ifade etti. USAF'ın ise 2025 başında radarsız F-35A almaya başlaması bekleniyor. Bu durum, F-35 programının toplam sahip olma maliyetini artırsa da, Pentagon sözcüleri bunun “geçici ve yönetilebilir” bir sorun olduğunda ısrarlı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: F-35'in Stratejik Önemi
F-35, ABD ve müttefiklerinin hava üstünlüğü stratejisinin bel kemiğini oluşturuyor. Radar eksikliği, uçağın hayatta kalma ve angajman kabiliyetini sınırlasa da, ABD'nin Çin ve Rusya karşısında teknolojik üstünlüğünü koruma çabasında kritik bir araç. Özellikle Hint-Pasifik bölgesinde, F-35'lerin konuşlanması artarak devam ediyor. Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Singapur gibi bölgesel aktörler, F-35 filosunu genişletiyor.
Ancak radar gecikmeleri, müttefik ülkelerin de teslimat takvimlerini etkileyebilir. Örneğin, Almanya’nın sipariş ettiği F-35A’ların radar montajındaki gecikmeler nedeniyle 2027’ye sarkabileceği konuşuluyor. Ayrıca Rusya'nın savaş uçağı geliştirme programları (Su-57, Su-35) ve Çin'in J-20'si karşısında F-35'in radarsız variantlarının operasyonel etkinliği, bazı savunma analistleri tarafından sorgulanıyor. Bununla birlikte, radarın olmaması uçağı tamamen savunmasız bırakmıyor; F-35'in elektro-optik hedefleme sistemi (EOTS) ve elektronik harp yetenekleri, sınırlı da olsa görev yapmasına olanak tanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
F-35 programından 2019'da çıkarılan Türkiye, radar eksikliği haberini yakından takip ediyor olmalı. Zira Türkiye, S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle F-35 tedarik edemese de, bölgesel güvenlik dinamikleri açısından gelişme kritik. Yunanistan'ın F-35 alımı için başvurduğu ve onaylandığı süreçte, ABD'nin radarsız uçak teslimatına yönelmesi, Türkiye'nin hava kuvvetleri modernizasyon planlarını (KAAN, F-16 Block 70/80) daha da önemli kılıyor. Ayrıca, radar eksikliğinin müttefiklerin F-35 filolarının operasyonel temposunu geçici olarak düşürmesi, Doğu Akdeniz ve Ege'deki güç dengesini kısa vadede etkileyebilir. Türkiye'nin milli savaş uçağı KAAN'ın geliştirilmesi ve F-16 modernizasyonu, bu boşluğu doldurmak için kritik adımlar olarak öne çıkıyor.
