2017 yılının Eylül ayında Kategori 5 gücünde vuran Maria Kasırgası, Porto Riko'nun elektrik şebekesini neredeyse tamamen yok etmişti. Aradan geçen dokuz yıla rağmen, ABD Kongresi'nin adanın yeniden inşası için ayırdığı yaklaşık 14 milyar dolarlık federal fonun yalnızca yüzde 25'i gerçekten harcanabildi. ABD Sayıştayı tarafından yayımlanan ve Kongre üyelerinin talebi üzerine hazırlanan federal denetim raporu, bu fonların büyük kısmının hâlâ Washington bürokrasisinde takılı kaldığını ortaya koydu.
Yardım bürokrasiye takıldı
Rapora göre, Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA) ve ABD Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı (HUD) tarafından yönetilen fonların dağıtımındaki gecikmeler, adadaki elektrik şebekesinin modernizasyonunu ciddi şekilde yavaşlattı. Porto Riko Elektrik Enerjisi Kurumu (PREPA), hâlâ kasırga öncesi dönemdeki kapasitenin ancak yüzde 70'ine ulaşabildi. Rapor, sürecin yavaş ilerlemesinde federal gerekliliklerin karmaşıklığı, adanın mali iflas durumu ve personel eksikliği gibi faktörlerin etkili olduğunu belirtiyor.
Porto Riko Valisi Pedro Pierluisi, raporu "kabul edilemez" olarak nitelendirirken, "Porto Riko halkı bu fonları hak ediyor. Her geçen gün elektrik kesintileriyle yaşamak zorunda kalıyoruz" dedi. Ada, Maria'dan sonra 2022'de Fiona Kasırgası ile bir kez daha ağır hasar almıştı. Uzmanlar, elektrik şebekesinin kırılgan yapısı nedeniyle yeni bir doğal afet durumunda adanın tamamen karanlığa gömülebileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel iklim krizinin yansıması
Porto Riko'daki bu durum, iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olaylarının sıklığı ve şiddeti arttıkça, gelişmiş ülkelerin kendi topraklarındaki kriz bölgelerine verdikleri desteğin yetersiz kalabileceğini gösteriyor. Özellikle Karayipler gibi iklim riski yüksek bölgelerde, altyapı yatırımlarının ve afet sonrası fon dağıtım mekanizmalarının gözden geçirilmesi gerekiyor. ABD'deki bazı çevreler, Porto Riko'nun bir eyalet olmaması nedeniyle federal kaynaklara erişiminin sınırlı olduğunu ve bunun da süreci yavaşlattığını savunuyor. Ancak rapor, ada yönetiminin de fonları etkin kullanma kapasitesinin düşük olduğuna dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Porto Riko örneği, afet sonrası yardımların dağıtımındaki yapısal sorunların, siyasi statüden bağımsız olarak her ülkede yaşanabileceğini gösteriyor. Türkiye, 6 Şubat depremlerinin ardından benzer bir süreçten geçerken, fonların etkin kullanımı ve şeffaflık konusunda dersler çıkarmalıdır. ABD'nin kendi topraklarındaki bu başarısızlığı, uluslararası yardım mekanizmalarının da sorgulanmasına yol açıyor. Türkiye, afet yönetimi ve yeniden yapılanma süreçlerinde daha hızlı ve hesap verebilir bir model oluşturarak, hem iç siyasette hem de bölgesel iş birliklerinde güven tazeleyebilir.
