İngiltere’de Teknoloji Bakanı Peter Kyle’ın yapay zeka konusundaki önemli bir konuşmasına, eski İşçi Partisi yöneticisi Lord Peter Mandelson’ın kurucu ortağı olduğu bir danışmanlık firmasının tavsiyesiyle “daha olumlu ifadeler” eklendiği ortaya çıktı. Belgelere yansıyan bu durum, İşçi Partisi’nin deneyimli ismi tarafından kurulan firmanın büyük yapay zeka şirketlerini temsil etmesi nedeniyle etik soru işaretleri doğurdu. Konuyla ilgili belgeler, bakanlık bürokratlarının Kyle’ın konuşma metnini Global Counsel adlı danışmanlık firmasına gönderdiğini ve firmanın önerilerinin dikkate alındığını gösteriyor.
Mandelson’ın gölgesi yapay zeka politikasının üzerinde
Lord Mandelson, 2013 yılında kurduğu Global Counsel şirketinin başkanı olarak, aralarında Google, Amazon ve Microsoft gibi teknoloji devlerinin de bulunduğu müşterilere danışmanlık hizmeti veriyor. Şirket, yapay zeka düzenlemeleri konusunda aktif lobi faaliyetleri yürütüyor. Belgeler, Kyle’ın mayıs ayında yapacağı bir konuşma öncesinde Global Counsel’ın “daha olumlu ve yapıcı bir dil” kullanılmasını önerdiğini ortaya koyuyor. Bakanlık yetkilileri, bu önerilerin konuşmanın bazı bölümlerine yansıdığını doğruladı. Muhalefet partileri, bu durumun çıkar çatışması yarattığını ve kamu yararına aykırı olduğunu savunuyor. İşçi Partisi sözcüsü ise konuşmanın bağımsız bürokratlar tarafından hazırlandığını ve Danışma Kurulu’nun sadece teknik tavsiye verdiğini belirtti.
Küresel yapay zeka düzenlemeleri ve şeffaflık sorunu
Bu olay, yapay zeka teknolojilerinin hızla geliştiği bir dönemde, politika yapıcılar ile teknoloji şirketleri arasındaki ilişkilerin şeffaflığını gündeme getiriyor. Birleşik Krallık, 2023’te düzenlediği Yapay Zeka Güvenlik Zirvesi ile bu alanda öncü rol oynamıştı. Ancak benzer danışmanlık bağlantıları, düzenlemelerin büyük şirketler lehine şekillenebileceği endişesini artırıyor. Avrupa Birliği’nin kapsamlı yapay zeka yasası (AI Act) çalışmaları sürerken, İngiltere’nin daha esnek bir düzenleme modeli benimsemesi eleştiriliyor. Uzmanlar, hükümetlerin bağımsız bilimsel danışmanlık mekanizmaları kurması ve şirket çıkarlarını kamu yararının önüne geçirmemesi gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin yapay zeka politikaları ve düzenlemeleri açısından önemli bir ders niteliği taşıyor. Türkiye’nin de yapay zeka stratejisini belirlerken, şirket lobilerinin etkisine karşı şeffaf ve bağımsız bir danışma süreci oluşturması kritik. Özellikle ulusal güvenlik ve ekonomik rekabet açısından, yapay zeka düzenlemelerinin büyük teknoloji şirketlerinin çıkarlarına göre değil, kamu yararına göre şekillendirilmesi gerekiyor. Türkiye, AB ve İngiltere’nin deneyimlerinden faydalanarak, etik ilkeleri ön planda tutan bir model geliştirebilir.
