Batı Afrika ülkesi Mali'de, El Kaide bağlantılı Cemaat Nusrat el-İslam ve Müslümanlar (JNIM) örgütü, ele geçirdiği topraklarda uyguladığı sert yöntemleri yumuşatma stratejisi izliyor. Örgüt, kontrolündeki köylerde düzenli olarak halktan tarım ürünleri ve hayvan vergisi toplarken, aynı zamanda fakirlere gıda, ilaç ve hayvan dağıtıyor. Bu durum, özellikle Nijer sınırına yakın Poutchi köyünde belirgin hale geldi. JNIM, her birkaç ayda bir köyün camisinde erkekleri toplayarak vergi tahsilatı yapıyor ve ardından yardım malzemeleri dağıtıyor. Uzmanlar, bu stratejinin yerel halkın sempatisini kazanmak ve bölgedeki nüfuzu pekiştirmek amacı taşıdığını belirtiyor. Mali'nin kuzeydoğusunda etkili olan JNIM, aynı zamanda çatışma bölgelerinde insani erişimi engelliyor ve sivil kayıplara neden oluyor. Ancak son dönemdeki bu yumuşama taktiği, örgütün uzun vadeli bir kontrol stratejisine işaret ediyor.
Yumuşama taktiğinin arka planı
Mali'de 2012'de patlak veren çatışmaların ardından Tuareg isyancıları ve cihatçı gruplar kuzey bölgelerini ele geçirdi. Fransa'nın 2013 yılında başlattığı müdahale sonrası cihatçılar dağılmış olsa da, 2015'ten itibaren yeniden toparlanarak kırsal alanlarda etkinliklerini artırdı. JNIM, 2017'de bir dizi cihatçı grubun birleşmesiyle kuruldu ve özellikle Mali, Burkina Faso ve Nijer'de faaliyet gösteriyor. Örgüt, şeriata dayalı bir yönetim kurmayı hedefliyor ancak ele geçirdiği bölgelerde halkın desteğini kazanmak için farklı yöntemler deniyor. Geçmişteki sert uygulamalar (infazlar, mülklere el koyma) yerini daha ılımlı bir yaklaşıma bırakıyor. Örneğin, örgüt kendi mahkemelerini kuruyor, uyuşmazlıkları çözüyor ve temel hizmetler sunuyor. Bu durum, özellikle devletin zayıf olduğu bölgelerde halk nezdinde meşruiyet kazanmalarına yol açıyor. Analistler, JNIM'in bu stratejisinin, bölgedeki devlet otoritesini daha da zayıflatma potansiyeli taşıdığı konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
JNIM'in yumuşama stratejisi, Sahel bölgesindeki güvenlik dinamiklerini etkiliyor. Fransa'nın Barkhane Operasyonu kapsamında bölgedeki asker sayısını azaltması, cihatçı grupların alan kazanmasına neden oldu. Ayrıca, Mali'deki askeri yönetim, Rus Wagner Grubu ile işbirliği yaparak cihatçılarla mücadele etmeye çalışıyor. Ancak JNIM'in yumuşama taktiği, bölge halkı arasında cihatçılara karşı hoşgörüyü artırabilir. Öte yandan, ABD ve Avrupa Birliği, Sahel'deki terörizmin yayılmasını önlemek için çeşitli programlar yürütüyor. JNIM, yalnızca Mali'de değil, Burkina Faso ve Nijer'de de saldırılar düzenliyor ve 2022'de yüzlerce sivilin ölümüne neden oldu. BM verilerine göre, Sahel bölgesinde 2023'te 13.000'den fazla çatışma kaynaklı ölüm meydana geldi. JNIM'in stratejisi, küresel terörizmle mücadele çabalarını da karmaşık hale getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sahel bölgesinde artan cihatçı faaliyetleri yakından izlemektedir. Bölge, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'deki güvenlik çıkarlarını dolaylı olarak etkilemektedir. JNIM'in yumuşama taktiği, bölgedeki istikrarsızlığı derinleştirebilir ve bu da Türkiye'nin Libya ve Somali'deki nüfuzunu tehdit eden yeni göç dalgaları veya terörist sızma riskini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölge ülkeleriyle askeri ve ekonomik işbirliği anlaşmaları bulunmaktadır. Cihatçı grupların güçlenmesi, bu ilişkileri olumsuz etkileyebilir. Türkiye, Sahel'de barış ve istikrarı destekleyen politikalarına devam etmeli ve bölge ülkelerinin terörle mücadele kapasitelerini güçlendirmelerine katkı sağlamalıdır.
