Rusya'nın Afrika Kolordusu'na destek amacıyla Togo'nun Lomé limanından yola çıkan yeni bir zırhlı araç konvoyu Mali'ye ulaştı. Böylece Rusya'nın Mali'deki askeri varlığı beşinci yılına girdi. Moskova'nın kan ve hazine yatırımı acil bir getiri talep ediyor; ancak bu getirinin ne olacağı belirsizliğini koruyor. Batı Afrika'da artan Rus nüfuzu, bölgesel güvenlik dengelerini ve ekonomik çıkarları yeniden şekillendiriyor.
Afrika Kolordusu'nun Mali'deki Beş Yılı
Rusya, 2019'dan bu yana Mali'de çeşitli güvenlik şirketleri ve ardından resmi Afrika Kolordusu aracılığıyla askeri danışmanlar, eğitmenler ve paralı askerler konuşlandırdı. İlk aşamada Wagner Grubu olarak bilinen yapı, 2023'te Afrika Kolordusu çatısı altında yeniden organize edildi. Mali hükümeti, cihatçı isyancılara ve ayrılıkçı gruplara karşı mücadelede Fransız ve BM güçlerinin yetersiz kaldığını savunarak Rusya ile işbirliğini derinleştirdi. 2020 ve 2021 darbelerinin ardından iktidara gelen Assimi Goïta yönetimi, Moskova ile savunma anlaşmaları imzaladı.
Rusya'nın Mali'deki askeri varlığı, Afrika Kolordusu'nun yanı sıra hava savunma sistemleri, zırhlı araçlar ve istihbarat destek unsurlarını içeriyor. Lomé limanı üzerinden yapılan sevkiyatlar, Togo'dan Mali'ye uzanan kritik bir lojistik hattı oluşturuyor. Bu hat, Rusya'nın Batı Afrika'daki askeri operasyonlarını sürdürebilmesi için hayati önem taşıyor. Son konvoy, zırhlı personel taşıyıcıları ve lojistik destek araçlarından oluşuyor.
Beş yıllık süreçte Rusya, Mali'deki askeri varlığını pekiştirirken, bölgedeki diğer ülkelere de açılma stratejisi izledi. Burkina Faso ve Nijer'de de benzer işbirlikleri kuruldu. Bu üç ülke, 2023'te Sahel Devletleri İttifakı'nı (AES) kurarak Batı destekli ECOWAS'tan uzaklaştı. Rusya, bu ittifak aracılığıyla bölgesel bir güvenlik mimarisini şekillendirmeye çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Rusya'nın Afrika'daki askeri genişlemesi, Batı ile artan bir jeopolitik rekabetin parçası. Fransa'nın Mali'den çekilmesi ve BM barış gücü MINUSMA'nın 2023'te sona ermesi, Moskova'ya stratejik bir boşluk açtı. Rusya, bu boşluğu askeri danışmanlar, güvenlik şirketleri ve doğal kaynak anlaşmalarıyla dolduruyor. Mali'nin altın ve uranyum rezervleri, Rusya'nın ekonomik çıkarları arasında öne çıkıyor. Ayrıca, Rusya'nın Afrika'daki varlığı, Ukrayna savaşı sonrası Batı yaptırımlarına karşı bir denge arayışı olarak da görülüyor.
Ancak Rusya'nın bu müdahalesi, insan hakları ihlalleri ve sivil kayıplar konusunda ciddi eleştirileri beraberinde getirdi. BM raporları, Rus güçlerinin sivil bölgelerde ağır silahlar kullandığını ve infazlar gerçekleştirdiğini belgeledi. Bu durum, Batılı ülkelerin Rusya'ya yönelik yaptırımlarını genişletmesine yol açtı. Öte yandan, Mali hükümeti Rusya'yı egemenliklerini güçlendiren bir müttefik olarak görüyor.
Küresel ölçekte ise Rusya'nın Afrika'daki askeri varlığı, Çin'in ekonomik nüfuzuyla paralel ilerliyor. İki ülke, Batı karşıtı bir cephe oluşturma potansiyeli taşıyor. Ancak Rusya'nın ekonomik kaynakları sınırlı; bu nedenle Moskova'nın uzun vadeli taahhütleri sorgulanıyor. Beş yıllık süreçte Rusya, askeri üstünlük sağlasa da kalıcı bir barış ve istikrar tesis edemedi. Sahel'deki istikrarsızlık, radikal grupların faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya'nın Mali ve Sahel'deki askeri varlığını beşinci yıla taşıması, Türkiye'nin bölgesel çıkarları açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye, son yıllarda Afrika'da askeri işbirliği ve savunma sanayii ihracatını artırarak nüfuz alanını genişletiyor. Mali, Burkina Faso ve Nijer gibi ülkelerle güvenlik anlaşmaları bulunan Türkiye, Rusya'nın bölgede artan etkisiyle rekabet edebilir. Ayrıca, Sahel'deki istikrarsızlık, Akdeniz ve Kuzey Afrika üzerinden Türkiye'ye yönelik göç ve terör tehditlerini tetikleyebilir. Rusya'nın bölgede kalıcı askeri üsler kurması, NATO'nun güney kanadında yeni bir denge unsuru yaratabilir. Türkiye'nin Libya ve Somali'deki deneyimleri, Sahel'de benzer bir rol üstlenme potansiyelini gösteriyor. Bu nedenle, Rusya ile eşgüdüm veya rekabet stratejisi, Türk dış politikasının öncelikleri arasında yer almalı.
