Mali'nin kuzeyindeki köy saldırılarında, İran yapımı Shahed-136 tipi kamikaze insansız hava araçlarının (İHA) kullanıldığı ortaya çıktı. Bağımsız araştırma platformu Bellingcat, söz konusu İHA'ların operasyonlarını gösteren görüntüleri coğrafi olarak konumlandırdı. Defence Blog ve France 24 daha önce bu İHA'ların kuzey Mali'deki çatışma sahasında konuşlandırıldığını bildirmiş, ancak Bellingcat ve Jeune Afrique son iki saldırıyı doğrulamıştı. Bu gelişme, Sahel bölgesindeki çatışmaların yeni bir boyut kazandığına işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Bellingcat'ın analizine göre, paylaşılan videolarda Shahed-136'ların fırlatıldığı ve hedeflerine ulaştığı anlar görülüyor. Videoların çekildiği koordinatlar, Gao ve Menaka bölgelerindeki köy saldırılarıyla eşleşiyor. Bu saldırılarda aralarında sivillerin de bulunduğu çok sayıda kişinin hayatını kaybettiği bildiriliyor. İlk olarak Defence Blog, bu İHA'ların Mali ordusu tarafından kullanıldığını iddia etmişti. Ancak daha sonra France 24, Rus paralı asker grubu Wagner'ın bölgedeki faaliyetlerine dikkat çekerek, bu İHA'ların Wagner militanları tarafından kullanılıyor olabileceğini öne sürdü.
Shahed-136, İran tarafından geliştirilen ve "kamikaze" veya "dolaşan mühimmat" olarak bilinen bir İHA türüdür. Uzun menzili ve yüksek patlayıcı başlığı sayesinde hem askeri hem de sivil hedeflere karşı etkili bir şekilde kullanılabiliyor. Bu İHA'ların Mali'deki köy saldırılarında kullanılması, çatışmanın doğasını değiştirebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Bölgedeki güvenlik güçleri, bu tür saldırılara karşı koymakta zorlanırken, yerel halk büyük bir korku içinde yaşıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Mali'deki bu gelişmeler, Sahel bölgesindeki istikrarsızlığın ne kadar derin olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Son yıllarda Mali, Burkina Faso ve Nijer'de darbe yönetimleri iş başına gelirken, Fransa'nın askeri varlığını çekmesi bölgede bir güç boşluğu yarattı. Bu boşluğu Rusya'ya yakın Wagner grubu doldurmaya çalışıyor. Mali hükümeti, 2021'deki darbeden bu yana Wagner ile yakın işbirliği içinde ve bu durum Batılı ülkelerin tepkisini çekiyor.
Shahed-136 İHA'larının Mali'de kullanılması, İran'ın Afrika'ya yayılma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. İran, son yıllarda Suriye, Yemen ve Lübnan'da etkin olan bu İHA'ları Afrika ülkelerine ihraç ederek, nüfuz alanını genişletmeye çalışıyor. Öte yandan, bu İHA'ların Rusya tarafından Ukrayna'da da yoğun şekilde kullanılması, küresel silah ticaretindeki değişimi ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu tür düşük maliyetli ancak yüksek etkili silahların önümüzdeki yıllarda daha fazla çatışma bölgesinde kullanılacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, insansız hava aracı teknolojilerinde önemli bir oyuncu olarak öne çıkıyor. Özellikle Bayraktar TB2 gibi silahlı İHA'lar, Türkiye'nin savunma ihracatında kilit rol oynuyor. Mali'de Shahed-136 kullanılması, bu tür silahların Afrika'daki etkinliğini artırdığını gösteriyor. Bu durum, Türk savunma sanayiinin rekabet gücünü etkileyebilir. Türkiye, İHA teknolojilerinde sağladığı avantajı korumak ve yeni pazarlara açılmak için çaba gösteriyor. Ancak İran ve Rusya'nın bu alandaki hamleleri, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu tehdit edebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Libya ve Doğu Akdeniz'deki politikaları göz önüne alındığında, Sahel'deki istikrarsızlık Türkiye'nin Afrika açılımı için de bir sınav niteliği taşıyor.
