Malezya Dışişleri Bakanı Mohamad Hasan, New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, Gazze'deki çatışmalara ilişkin uluslararası toplumun harekete geçmesi çağrısında bulundu. Hasan, BM Güvenlik Konseyi'ndeki veto mekanizmasının sorgulanması gerektiğini belirterek, özellikle Filistin konusunda alınan kararların veto nedeniyle akamete uğradığını söyledi. Bakan ayrıca, Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasındaki stratejik Hormuz Boğazı çevresinde artan gerilimin sadece Ortadoğu'yu değil, dünyanın dört bir yanındaki aileleri de vurduğunu ifade etti.
Veto ve Filistin: Malezya'nın BM'deki çağrısı
Mohamad Hasan, konuşmasında BM Güvenlik Konseyi'nin yapısını eleştirerek, daimi üyelerin veto yetkisinin uluslararası barış ve güvenliği sağlama işlevini zayıflattığını vurguladı. Filistin halkının yaşadığı insani krizin her geçen gün derinleştiğini hatırlatan Hasan, "Gazze'de akan kanın durması için artık kelimeler değil, eylemler gerekiyor" dedi. Malezya, uzun süredir Filistin davasının en güçlü savunucularından biri olarak biliniyor. Ülke, İsrail ile diplomatik ilişkisi olmayan az sayıdaki Asya ülkesinden biri. Hasan, BM Genel Kurulu'nun Filistin konusunda daha etkin rol alması gerektiğini belirterek, veto engelinin aşılması için "Gelecek Zirvesi" gibi platformların kullanılabileceğini ima etti.
Bakan, ayrıca Gazze'ye yönelik insani yardımların artırılması ve bölgeye kesintisiz erişim sağlanması çağrısında bulundu. Malezya'nın şimdiye kadar Gazze'ye gönderdiği yardımların 100 milyon doları aştığını hatırlatan Hasan, diğer ülkeleri de somut adım atmaya davet etti. BM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, "Filistin halkı yalnız değildir" ifadesini kullanan Hasan, iki devletli çözümün tek yol olduğunu yineledi.
Hormuz Boğazı'ndaki gerilim ve küresel etkiler
Malezya Dışişleri Bakanı, konuşmasının önemli bir bölümünü de Basra Körfezi'ndeki son gelişmelere ayırdı. Hormuz Boğazı'nda yaşanan son olayların uluslararası petrol ve gaz sevkiyatını tehdit ettiğini belirten Hasan, buradaki istikrarsızlığın küresel enerji fiyatlarını yükselterek uzak coğrafyalardaki ailelerin geçimini zorlaştırdığını söyledi. "Hormuz'da yükselen tansiyon, sadece bölge ülkelerini değil, dünyanın dört bir yanındaki mutfakları da vuruyor" diyen Hasan, uluslararası toplumun bu konuda ortak hareket etmesi gerektiğini vurguladı.
Hormuz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. Son dönemde bölgede yaşanan gerginlikler, küresel piyasalarda dalgalanmalara neden oldu. Malezya, enerji ithalatının önemli bir kısmını bu bölgeden karşılayan ülkelerden biri olmasa da, küresel enerji güvenliği konusunda hassasiyet taşıyor. Hasan, konuşmasında ayrıca, deniz ticaret yollarının güvenliğinin sağlanması için uluslararası iş birliğinin şart olduğunu belirtti. Bakan, "Hormuz'da yaşanacak bir kriz, dünya ekonomisini derinden sarsar" uyarısında bulundu.
Küresel Güney ve yapay zekâ yönetişimi
Mohamad Hasan, konuşmasında yapay zekâ teknolojilerinin yönetişiminde Küresel Güney'in daha fazla söz sahibi olması gerektiğini de dile getirdi. Yapay zekânın sunduğu fırsatların adil bir şekilde dağıtılması ve risklerin yönetilmesi için gelişmekte olan ülkelerin karar alma mekanizmalarına dahil edilmesi gerektiğini söyledi. "Yapay zekâ devrimi, sadece birkaç ülkenin tekelinde olamaz. Küresel Güney'in de sesi duyulmalı" diyen Hasan, BM çatısı altında kapsayıcı bir yapay zekâ yönetişim çerçevesi oluşturulması çağrısı yaptı.
Malezya, son yıllarda dijital ekonomi ve teknoloji alanında önemli adımlar atan ülkeler arasında. Ülke, yapay zekâ etiği ve veri güvenliği konularında uluslararası forumlarda aktif rol alıyor. Hasan, gelişmekte olan ülkelerin teknolojiye erişimde yaşadığı zorluklara dikkat çekerek, "Dijital uçurum, yeni bir sömürgecilik biçimine dönüşmemeli" ifadesini kullandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'nın BM'deki çıkışı, Türkiye'nin Filistin politikasıyla yakından örtüşüyor. Türkiye, uzun süredir Gazze'deki insani krizi gündemde tutuyor ve İsrail'e yönelik eleştirilerde bulunuyor. Veto mekanizmasının reformu çağrısı, Türkiye'nin de desteklediği bir konu. Hormuz Boğazı'ndaki gerilim ise Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından önemli; zira Türkiye, petrol ve doğalgaz ithalatının önemli bir kısmını bu bölgeden sağlıyor. Olası bir kriz, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, yapay zekâ yönetişiminde Küresel Güney'in sesinin yükselmesi, Türkiye'nin de savunduğu çok taraflılık ilkesine uygun. Malezya ile Türkiye arasında son dönemde artan iş birliği, bu tür uluslararası platformlarda ortak hareket etme potansiyelini güçlendiriyor.
