Macaristan'ın ikinci büyük şehri Debrecen'in belediye başkanı László Papp, Çinli batarya parçası üreticisi Semcorp'a ait yeni fabrikanın çevre ihlalleri iddialarıyla kapatılmasının ardından, şirkete şehri terk etme çağrısında bulundu. 65 milyar Macar forinti (yaklaşık 210 milyon dolar) değerindeki tesis, geçen hafta yetkililer tarafından mühürlenmişti. Papp, bir basın toplantısında “Semcorp'un Debrecen'de faaliyet göstermeye devam etmesini istemiyoruz. Çevreye ve halk sağlığına yönelik endişelerimiz var” dedi. Olay, Macaristan'ın Çin yatırımlarına bağımlılığı ve çevre politikaları arasındaki gerilimi gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Semcorp, lityum iyon bataryalar için ayırıcı film üreten bir Çin şirketi. Debrecen'deki fabrika, 2023 yılında temeli atılan ve 2025'te tam kapasite üretime geçmesi planlanan bir tesisti. Ancak yerel halk ve çevre örgütleri, fabrikanın kimyasal atıklarının Debrecen'in su kaynaklarını kirleteceği gerekçesiyle protestolar düzenliyordu. Geçen ay yapılan bir denetimde, tesisin izinsiz atık boşaltımı yaptığı tespit edildi. Macaristan Çevre Bakanlığı, fabrikanın faaliyetlerini geçici olarak durdurdu ve soruşturma başlattı. Şirket yetkilileri iddiaları reddederken, “Tüm çevre standartlarına uyuyoruz. Kapatma kararını mahkemede temyiz edeceğiz” açıklamasını yaptı.
Belediye başkanının çağrısı, şehirdeki siyasi kırılmaları da ortaya koyuyor. Debrecen, iktidardaki Fidesz partisinin kalesi olarak biliniyor. Papp da Fidesz üyesi. Ancak hükümet, Çin yatırımlarını Macaristan ekonomisi için hayati görüyor. Başbakan Viktor Orbán, Çin ile “stratejik ortaklık” vurgusu yaparken, batarya üretimini ülkenin en önemli sanayi kollarından biri haline getirmeyi hedefliyor. Bu durum, yerel yönetimlerle merkezi hükümet arasında çevre-ekonomi dengesi konusunda bir çatışma yaratıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Semcorp vakası, Avrupa'da Çin yatırımlarına karşı artan direncin bir parçası. Özellikle yeşil dönüşüm kapsamında batarya üretimi kritik önem taşıyor. Avrupa Birliği, Çinli firmaların sübvansiyonlu fiyat politikalarına karşı anti-damping soruşturmaları başlatmış durumda. Macaristan ise Çin yatırımlarını çekmek için vergi indirimleri ve özel ekonomik bölgeler oluşturdu. Debrecen'deki tesis, bu politikanın sembolü haline gelmişti.
Çevre ihlalleri iddiaları, Macaristan'ın AB fonlarını alabilmek için uygulaması gereken yeşil kriterlerle de çelişiyor. AB, Macaristan'a adalet sistemi ve yolsuzlukla mücadele konusundaki endişeler nedeniyle birçok fonu dondurmuştu. Şimdi de çevre politikaları gündemde. Uzmanlar, bu tür olayların Çin'in Avrupa'daki “Kuşak ve Yol” girişiminin itibarını zedeleyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, Semcorp'un Çin devletine ait bankalardan kredi kullandığı biliniyor, bu da konuyu jeopolitik bir boyuta taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda batarya üretimi ve yeşil enerji alanında önemli yatırımlar çekiyor. Çinli batarya devi CATL, Türkiye'de ortak girişim kurmuş, Semcorp benzeri firmalar da ilgi gösteriyor. Debrecen'deki çevre ihlali tartışmaları, Türkiye'nin bu yatırımları kabul ederken çevre düzenlemelerini ne kadar sıkı uygulayacağı sorusunu akla getiriyor. Ayrıca, Ankara'nın Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyum sağlama çabaları kapsamında, Macaristan örneği bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, Çin yatırımlarını çekmeye devam ederken, yerel halkın ve çevre örgütlerinin tepkilerini yönetmek zorunda kalabilir. Kısacası, Debrecen'deki kriz, Türkiye için de bir “erken uyarı” işlevi görmeli.
