Lübnan siyaseti, başkent Washington'da imzalanan ve Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını belirleyen çerçeve anlaşmasıyla birlikte derin bir kutuplaşma yaşıyor. Çarşamba günü ABD Dışişleri Bakanlığı'nda düzenlenen törende, Lübnan ve İsrail arasında iki yıldır süren müzakerelerin ardından varılan uzlaşma, Lübnan Cumhurbaşkanı Mişel Avn ve Başbakan Necib Mikati tarafından memnuniyetle karşılanırken, Hizbullah başta olmak üzere muhalif kesimler anlaşmayı 'egemenlikten ödün vermekle' suçluyor. Anlaşma, iki ülke arasındaki deniz sınırını çiziyor ve potansiyel doğal gaz kaynaklarının işletilmesine ilişkin bir çerçeve sunuyor. Bununla birlikte, anlaşmanın içeriği ve kapsamına dair kamuoyuna yansıyan sınırlı bilgi, siyasi gruplar arasındaki çatlağı derinleştiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Lübnan ile İsrail arasındaki deniz sınırı anlaşmazlığı uzun yıllardır devam eden bir konuydu. Özellikle Doğu Akdeniz'de keşfedilen doğal gaz yatakları, iki ülke arasındaki görüşmeleri hızlandırdı. 2020 yılında ABD arabuluculuğunda başlayan müzakereler, zaman zaman kesintilere uğrasa da, geçtiğimiz haftalarda önemli bir ilerleme kaydetti. Anlaşma, 'Qana' sahası olarak bilinen tartışmalı bölgenin statüsünü belirliyor ve Lübnan'ın bu sahadan elde edeceği gelirleri güvence altına alıyor. Ancak anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Bu durum, özellikle Lübnan'da anlaşmaya karşı olan çevrelerin 'gizli maddeler' olduğu iddialarını güçlendiriyor. Eski Başbakan Saad Hariri, anlaşmayı desteklerken, Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, 'direniş sayesinde' Lübnan'ın haklarının korunduğunu ancak anlaşmanın 'şeffaf olmadığını' söyledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Washington'da varılan bu anlaşma, sadece Lübnan ve İsrail arasındaki ilişkileri değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz'deki enerji denklemlerini de etkileyecek. Anlaşma, Lübnan'ın ekonomik krizden çıkışına katkı sağlayabilecek potansiyel gaz gelirlerinin önünü açıyor. Öte yandan, İsrail ile normalleşme sürecinde olan bazı Arap ülkeleri için de emsal teşkil edebilir. ABD'nin arabuluculuk rolü, bölgedeki etkisini pekiştirirken, Avrupa Birliği ve Rusya da anlaşmayı 'olumlu bir adım' olarak değerlendirdi. Bununla birlikte, Hizbullah'ın anlaşmaya karşı çıkışı ve İran'ın bu konudaki tutumu, bölgedeki gerginliklerin devam edebileceğini gösteriyor. Anlaşmanın uygulanması aşamasında teknik detayların yanı sıra siyasi iradenin sürdürülebilirliği de belirleyici olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için bu anlaşma, Doğu Akdeniz'deki dengeleri doğrudan ilgilendiren bir gelişmedir. Ankara, benzer şekilde Doğu Akdeniz'de münhasır ekonomik bölge sınırı anlaşmazlıkları yaşamaktadır. Lübnan-İsrail anlaşması, uluslararası hukuk ve arabuluculuğun deniz yetki alanlarının belirlenmesinde nasıl işleyebileceğine dair bir örnek teşkil edebilir. Türkiye'nin Libya ile yaptığı deniz yetki alanı anlaşması da benzer bir hukuki zemine dayanmaktadır. Bu anlaşmanın başarısı, Türkiye'nin de dahil olduğu bölgesel enerji işbirliği projelerini etkileyebilir. Ayrıca, Hizbullah'ın anlaşmaya muhalefeti, Türkiye-İran ilişkileri ve Suriye'deki dengeler bağlamında dikkatle izlenmelidir.
