Lübnan, ağır suçlardan hüküm giymiş kişilere uygulanan idam cezasını kaldırarak yerine müebbet hapis cezasını getirdi. Bu kararla Lübnan, Ortadoğu'da idam cezasını tamamen kaldıran ilk ülke oldu. Ülkenin resmi gazetesinde yayımlanan kararname, yasama sürecinin ardından yürürlüğe girdi. Böylece Lübnan'da bundan sonra cinayet, vatana ihanet gibi ağır suçlardan hüküm giyenler için idam sehpası yerine ömür boyu hapis cezası uygulanacak.
Gelişmenin Arka Planı
Lübnan'da idam cezası, 2004 yılından bu yana fiilen uygulanmıyordu. Ancak mahkemeler, idam cezası içeren kararlar vermeye devam ediyordu. Son yıllarda insan hakları örgütleri, uluslararası toplum ve yerli sivil toplum kuruluşları, ülkedeki idam cezasının kaldırılması için yoğun kampanyalar yürütüyordu.
Karar, Lübnan Parlamentosu'nun Adalet Komisyonu'nda uzun süren tartışmaların ardından alındı. Komisyon, ceza kanununda yapılan değişiklikle idam cezasının kaldırılmasını ve yerine ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının getirilmesini öngören yasa tasarısını kabul etti. Tasarı, daha sonra genel kurulda oylanarak yasalaştı.
Lübnan İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, kararın insan haklarına saygı ve modern ceza adaleti anlayışının bir gereği olduğu vurgulandı. Açıklamada, "Bu adım, Lübnan'ın uluslararası sözleşmelere olan bağlılığını gösteriyor. İdam cezasının kaldırılması, adalet sistemimizin daha insani ve onarıcı bir yaklaşım benimsemesini sağlayacak" ifadelerine yer verildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Lübnan'ın bu kararı, Ortadoğu'da bir ilk olma özelliği taşıyor. Bölgede İran, Suudi Arabistan, Irak ve Mısır gibi ülkelerde idam cezası hâlâ yaygın olarak uygulanıyor. Özellikle Suudi Arabistan'da 2019 yılında 184 kişi idam edilirken, İran'da bu sayı 253'e ulaştı. Lübnan'ın bu adımı, bölgedeki insan hakları savunucuları tarafından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası Af Örgütü, kararı memnuniyetle karşıladı ve "Lübnan, Ortadoğu'da idam cezasını kaldıran ilk ülke olarak tarihi bir adım attı. Bu, bölgedeki diğer ülkeler için de örnek teşkil etmelidir" açıklamasını yaptı. İnsan Hakları İzleme Örgütü ise kararın ardından yaptığı açıklamada, Lübnan'ın idam cezasını tamamen kaldırması için anayasal düzenlemelerin de yapılması gerektiğine dikkat çekti.
Öte yandan, Lübnan'da idam cezasının kaldırılması, ülkedeki ceza infaz sisteminin de gözden geçirilmesini gündeme getirdi. Cezaevlerindeki aşırı kalabalık ve kötü koşullar, müebbet hapis cezasının uygulanmasında sorunlar yaratabileceği endişesini doğuruyor. Uzmanlar, bu nedenle ceza infaz sisteminin iyileştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Lübnan'da idam cezası, 1983 yılından bu yana yalnızca bir kez uygulandı. 1998'de bir cinayet suçundan hüküm giyen kişi idam edildi. Ancak 2004'ten sonra mahkemeler, idam cezası içeren kararlar vermeye devam etti; bu kararlar, cumhurbaşkanının onayına sunuldu ancak onay süreci tamamlanmadı. Şu anda Lübnan'da idam cezasına çarptırılmış yaklaşık 50 mahkum bulunduğu tahmin ediliyor. Bu mahkumların cezalarının, yeni yasayla birlikte müebbet hapis cezasına dönüştürülmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan'ın idam cezasını kaldırması, Türkiye'nin de Avrupa Birliği üyelik sürecinde savunduğu bir ilkeyi bölgesel bir komşusunun hayata geçirmesi açısından önemli. Türkiye, 2004'te idam cezasını kaldırarak bu konuda erken bir adım atmıştı. Bu gelişme, Ortadoğu'da insan hakları standartlarının yükselmesine katkı sağlayabilir. Ancak Lübnan'ın içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik kriz, bu tür reformların kalıcılığını zora sokabilir. Türkiye'nin Lübnan ile tarihi ve kültürel bağları göz önüne alındığında, bu kararın bölgesel istikrar ve insan hakları normlarının güçlenmesi açısından olumlu bir gelişme olduğu söylenebilir.
