Lübnan ile İsrail arasında yıllardır süren gerginliğin ardından barış görüşmelerinde somut adımlar atılırken, ülkenin güneyine dönüş hareketliliği başladı. Al Jazeera muhabiri Robert McBride'ın Beyrut'tan aktardığına göre, ateşkesin ardından evlerine dönen binlerce Lübnanlı, savaşın izlerini silmeye çalışıyor. Tarafların müzakere masasında bir araya gelmesi, Birleşmiş Milletler ve ABD'nin arabuluculuğunda yürütülen sürecin en kritik aşaması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı: Ateşkes ve geri dönüş
Lübnan'ın güney bölgeleri, on yılı aşkın süredir İsrail ile yaşanan çatışmaların en yoğun yaşandığı alanlardan biriydi. 2006 savaşından bu yana bölgede düşük yoğunluklu çatışmalar devam ederken, geçtiğimiz aylarda tırmanan gerilim, sivil kayıplara ve büyük çaplı göçlere yol açmıştı. Ancak son haftalarda sağlanan ateşkes, yerinden edilmiş ailelerin yavaş yavaş geri dönmesini mümkün kıldı. Lübnan ordusu, güneydeki mayın temizleme çalışmalarını hızlandırırken, sivil toplum kuruluşları da temel ihtiyaçların karşılanması için seferber oldu. Dönenler arasında özellikle yaşlılar ve çocuklar, savaşın psikolojik yükünü taşıyor; birçok ev hâlâ kullanılamaz durumda.
Barış görüşmelerinin kapsamı ise sadece ateşkesle sınırlı değil. Lübnan hükümeti, sınır güvenliği ve su kaynaklarının paylaşımı gibi uzun vadeli meseleleri masaya getirmeyi hedefliyor. İsrail tarafı ise özellikle Hizbullah'ın askeri varlığının sınırdan uzaklaştırılmasını talep ediyor. BM'nin Lübnan Özel Koordinatörü Jeanine Hennis-Plasschaert, taraflar arasında doğrudan diyaloğun önemine vurgu yaparak, "Bu, on yıllardır süren bir çatışmanın sona ermesi için tarihi bir fırsat" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: Ekonomik ve güvenlik yansımaları
Lübnan-İsrail barış süreci, sadece iki ülke için değil, tüm Ortadoğu için kritik bir dönüm noktası olabilir. Bölgede İran'ın etkisi, Suriye krizi ve Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı gibi karmaşık dinamikler, bu görüşmelerin sonucunu doğrudan etkileyecek. Özellikle Lübnan'ın ekonomik çöküşle boğuştuğu bir dönemde, istikrarın sağlanması uluslararası yatırımcılar için bir güven işareti olabilir. Dünya Bankası, barış sürecinin başarılı olması durumunda Lübnan'a yıllık 2 milyar dolarlık bir ekonomik katkı sağlanabileceğini öngörüyor. İsrail cephesinde ise güvenlik endişeleri ön planda; Haaretz gazetesine konuşan bir İsrailli diplomat, "Hizbullah'ın ateşkese uyması ve sınırdan çekilmesi, İsrail için vazgeçilmez bir koşul" dedi.
Küresel aktörlerin pozisyonu da sürecin seyrini belirleyecek. ABD, hem İsrail'in güvenliğini garanti altına almak hem de Lübnan'daki reformları desteklemek için iki tarafla da temas halinde. Fransa ise eski sömürge bağları nedeniyle Lübnan'da özel bir role sahip; Paris, barış görüşmelerine ev sahipliği yapmayı teklif etti. Rusya ve Çin ise bölgedeki nüfuzlarını artırmak için sürece dâhil olmaya çalışıyor. Ancak en kritik soru, İran destekli Hizbullah'ın silahsızlanmaya ikna edilip edilemeyeceği. Lübnan'ın siyasi yapısındaki mezhepsel dengeler, bu konuda hükümetin manevra alanını daraltıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan-İsrail barış görüşmeleri, Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikası ve bölgesel istikrar arayışı açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Lübnan'daki sivil toplum kuruluşları aracılığıyla insani yardım sağlarken, barış sürecinin başarısı bölgedeki göç dalgalarını ve enerji işbirliği fırsatlarını etkileyebilir. Ayrıca, İsrail ile normalleşme adımları göz önüne alındığında, Ankara'nın arabuluculuk rolü üstlenme potansiyeli bulunuyor. Bununla birlikte, Hizbullah'ın pozisyonu ve İran faktörü, Türkiye'nin bölgedeki dengeleri yönetme becerisini sınayabilir. Bu nedenle, barış sürecinin sağlıklı bir şekilde ilerlemesi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki çıkarları için stratejik bir öneme sahip.
