Uzmanlar, Lübnan ile İsrail arasında varılan ateşkesin, özellikle 2006 savaşı ve son dönemdeki çatışmalar sırasında işlendiği iddia edilen savaş suçlarına ilişkin soruşturmaları engelleyebileceği uyarısında bulunuyor. Middle East Eye'ın haberine göre, anlaşma metninde yer alan maddeler, uluslararası ceza hukuku kapsamındaki hesap verebilirlik mekanizmalarını zayıflatma potansiyeli taşıyor. İsrail'in Gazze ve Lübnan'da gerçekleştirdiği saldırılarda sivil kayıpların yüksek olması, insani yardım kuruluşları tarafından savaş suçu olarak nitelendirilirken, anlaşmanın bu iddiaları örtbas edebileceği endişesi dile getiriliyor.
Anlaşmanın hukuki boyutu ve endişeler
Anlaşma, taraflar arasındaki anlaşmazlıkların çözümüne yönelik kapsamlı bir çerçeve sunarken, özellikle insan hakları örgütleri, savaş suçlarının soruşturulmasını engelleyebilecek hükümlerin varlığına dikkat çekiyor. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, İsrail'in Lübnan'da sivil altyapıya yönelik saldırılarını belgeledi. Ancak anlaşma, bu tür ihlallerin araştırılmasını kısıtlayan maddeler içeriyor olabilir. Uzmanlar, anlaşmanın imzalanması durumunda, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin soruşturma yürütme kabiliyetinin sınırlanacağını ve mağdurların adalete erişiminin zorlaşacağını vurguluyor.
Anlaşmanın arka planında, İsrail ile Lübnan arasında uzun yıllardır süren düşmanlık ve özellikle Hizbullah'ın varlığı yatıyor. 2006 savaşı sonrası dönemde iki taraf arasında deniz sınırı anlaşmazlıkları da yaşanmıştı. Ekim 2023'ten bu yana Gazze'de devam eden savaş, bölgedeki gerilimi daha da tırmandırdı. Anlaşma, İsrail'in kuzey sınırında istikrarı sağlamayı ve Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını hedefliyor. Ancak kritik nokta, bu anlaşmanın savaş suçlarını sorgulamadan geçiştirmesi olabilir.
Bölgesel ve uluslararası yansımalar
Anlaşma, sadece ikili ilişkileri değil, bölgesel dengeleri de etkileyebilir. Arap Birliği ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlar, savaş suçlarının soruşturulması talebinde bulunurken, anlaşma bu talepleri boşa çıkarabilir. İsrail, uluslararası toplumun eleştirilerine maruz kalırken, anlaşma sayesinde diplomatik baskıdan kurtulmayı umuyor. Öte yandan, Lübnan'da mağdur aileleri, kayıplarının hesabını soracak bir mekanizma oluşturulmasını talep ediyor. Bölgedeki istikrar arayışı, adalet arayışıyla çatışıyor; bu da anlaşmanın uzun vadede sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği destek ve bölgesel istikrar arayışıyla bu anlaşmayı yakından takip ediyor. Anlaşmanın savaş suçu soruşturmalarını engellemesi, Türkiye'nin uluslararası hukuka ve insan haklarına vurgu yapan dış politikasına ters düşer. Türkiye, daha önce Gazze'deki savaş suçlarının soruşturulması için Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne başvuruda bulunmuştu. Bu nedenle, anlaşmanın hesap verebilirliği zayıflatması, Türkiye'nin bölgede adalet çağrılarıyla çelişecektir. Ayrıca, İsrail ile normalleşme sürecinde olan Türkiye, bu anlaşmanın kendi diplomatik çabalarını da etkileyebileceğini göz önünde bulundurmalıdır.
