Lübnan-İsrail sınırında haftalardır devam eden çatışmalar, ABD ile İran arasında varılan dolaylı bir anlaşmanın ardından belirgin şekilde yatıştı. Ancak Lübnanlı yetkililer, ülkenin güneyinden ve doğusundan kaçan on binlerce yerinden edilmiş sivili, mayın tehlikesi ve altyapı hasarı nedeniyle evlerine dönmekte acele etmemeleri konusunda uyarıyor. Birleşmiş Milletler'den yapılan açıklamada, bölgede hâlâ aktif çatışma bölgeleri bulunduğu ve insani yardım koridorlarının henüz tam olarak güvence altına alınmadığı vurgulandı.
Çatışmaların arka planı ve ABD-İran mutabakatı
Lübnan'ın güney sınırında Hizbullah ile İsrail ordusu arasında 7 Ekim sonrası başlayan çatışmalar, bölgesel bir krize dönüşme riski taşıyordu. İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonlarına misilleme olarak başlatılan roket ve top atışları, Lübnan'da 100 bin kişiyi yerinden etmiş, tarım arazileri ve sivil yerleşimler ciddi hasar görmüştü. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın arabuluculuğunda yürütülen müzakereler sonucu İran, Hizbullah üzerindeki nüfuzunu kullanarak ateşkesin kalıcı hale getirilmesi konusunda prensipte anlaştı. Anlaşma kapsamında İsrail'in de sınır ötesi saldırılarını sınırlandıracağı, ancak Gazze'deki operasyonlarının devam edeceği belirtiliyor.
Lübnan hükümeti, ateşkesin kırılgan olduğunu ve siyasi istikrarın sağlanması için daha kapsamlı bir mutabakata ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor. Başbakan Necib Mikati, yaptığı açıklamada, 'Çatışmaların durması sevindirici ancak düşmanlıkların tamamen sona ermesi için uluslararası garantilere ihtiyacımız var' dedi.
Bölgesel ve küresel boyut: İran-ABD rekabetinde yeni bir sayfa
Lübnan'daki gerilimin azalması, ABD ile İran arasında Körfez'den Doğu Akdeniz'e uzanan geniş bir jeopolitik rekabetin parçası olarak görülüyor. İran, Hizbullah aracılığıyla Lübnan'da stratejik bir derinlik elde ederken, ABD de bölgedeki müttefiklerini korumak ve İsrail'in güvenliğini sağlamak için diplomatik kanalları zorluyor. Uzmanlar, bu dolaylı anlaşmanın İran'ın nükleer programıyla ilgili daha kapsamlı bir mutabakata zemin hazırlayabileceğini, ancak İsrail'in Gazze'deki askeri harekatının devam etmesi nedeniyle risklerin sürdüğünü belirtiyor. Öte yandan, Rusya ve Çin'in de bölgede artan nüfuzu, ABD'nin Ortadoğu'daki angajmanını yeniden şekillendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan'daki istikrar, Türkiye'nin Doğu Akdeniz enerji politikaları ve Suriye'deki varlığı açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, Lübnan'daki Türkmen toplumu ve Filistinli mülteciler üzerinden bölgeyle doğrudan bağlantılı. Çatışmaların yatışması, Türkiye'nin enerji nakil hatları ve ticaret rotaları için daha güvenli bir ortam sağlayabilir. Ancak bu yatışmanın kalıcı olup olmayacağı belirsizliğini koruyor. Türkiye, İran ve ABD arasında bir denge politikası izlerken, Lübnan'daki gelişmeleri yakından takip ediyor. Ayrıca, Türkiye'nin bölgede insani yardım sağlama kapasitesi, bu tür krizlerde diplomatik nüfuzunu artırabilir.
