Lübnan, 1975-1990 yılları arasında yaşanan yıkıcı iç savaşın ardından geçen 35 yılın en geniş kapsamlı af yasasını kabul etmeye hazırlanıyor. Ülkenin derin siyasi kriz ve kitlesel protestolarla sarsıldığı bir dönemde Meclis'te görüşülen yasa tasarısı, savaş sonrası döneme ait pek çok suçu kapsıyor. Ancak bu af, özellikle siyasi ve ekonomik sıkıntıların gölgesinde tartışmalara yol açıyor. Cumhurbaşkanı Mişel Avn tarafından da desteklenen tasarının önümüzdeki haftalarda Meclis'ten geçmesi ve yasalaşması bekleniyor. Başta Beyrut patlaması olmak üzere son dönemde yaşanan trajedilerin ardından halkın artan öfkesi, hükümeti reform taahhütleri vermeye zorlarken, af yasası bu bağlamda bir taviz olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı: Neden şimdi af?
Lübnan, tarihinin en ağır ekonomik krizlerinden birini yaşıyor. Para birimi değer kaybederken, yüz binlerce kişi yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Bunun yanı sıra, 2020'de Beyrut Limanı'nda meydana gelen ve yüzlerce kişinin ölümüne yol açan patlamanın sorumlularının bulunmasına yönelik yavaş ilerleyen adli soruşturma da toplumda büyük bir öfkeye neden oluyor. Af yasası, bu krizlerin ortasında siyasi elitlerin kendilerini koruma ve toplumsal gerilimi azaltma çabası olarak yorumlanıyor. Tasarı, savaş sırasında işlenen birçok suç için genel af öngörüyor. Ancak muhalifler, affın özellikle siyasetçilere ve eski savaş ağalarına dokunulmazlık sağlayacağını, gerçek adaletin önünde engel teşkil edeceğini savunuyor. Hükümet yetkilileriyse, affın toplumsal uzlaşıyı güçlendireceğini ve ülkenin geleceğine odaklanmasını sağlayacağını söylüyor. Yasayla birlikte birçok mahkumun serbest kalması da bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu'da yeni bir denge mi?
Lübnan'daki gelişmeler, Ortadoğu'nun kırılgan dengeleri üzerinde doğrudan etkili oluyor. Özellikle Hizbullah'ın siyasi ve askeri gücü göz önüne alındığında, af yasasının bu örgütün nüfuzunu artırıp artırmayacağı tartışılıyor. Hizbullah, savaş sonrası dönemde önemli bir aktör haline gelmiş olsa da, af kapsamında bu yapının eski savaş eylemlerine yönelik soruşturmaların sona ermesi olasılığı endişe yaratıyor. Diğer yandan, İsrail de Lübnan'daki siyasi istikrarsızlığı yakından izliyor. Suriye savaşının Lübnan'a yansımaları ve mülteci krizi, ülkenin kırılgan yapısını daha da zorluyor. ABD ve Avrupa Birliği, Lübnan'da reformlar yapılması ve yolsuzlukla mücadele edilmesi çağrısında bulunurken, af yasasının bu beklentileri karşılamaktan uzak olduğu eleştirileri geliyor. Fransa, eski sömürgesi olan Lübnan'da arabuluculuk girişimlerini sürdürürken, af sürecinin uluslararası toplum nezdinde yeni bir tartışma başlatması muhtemel.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan'daki bu af girişimi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki stratejik pozisyonunu ve bölgesel istikrar arayışını doğrudan etkileyecek bir nitelik taşıyor. Türkiye, uzun yıllardır Lübnan'la yakın diplomatik, ticari ve kültürel bağlara sahip. Özellikle Türk inşaat firmaları ve KİT'lerin ülkede önemli yatırımları bulunuyor. Ayrıca, Suriye'den kaçan mültecilerin bir kısmı Lübnan üzerinden Türkiye'ye yönelmişti. Af sonrası Lübnan'da siyasi istikrarın artması, Türkiye'nin bölgedeki ticari çıkarları ve güvenliği açısından olumlu olabilir. Ancak, Hizbullah'ın konumunu güçlendirecek bir af, Türkiye'nin Suriye ve İran politikalarıyla da bağlantılı olarak yeni riskler doğurabilir. Ankara, bölgede mezhepçiliği körüklemeyen, kapsayıcı bir barış sürecini desteklerken, bu affın adalet beklentilerini karşılamaması halinde toplumsal huzursuzluğun derinleşmesi ve yeni bir göç dalgası oluşması olasılığını da değerlendirmelidir.
