Litvanya, Tayvan ile yürütülen ekonomik iş birliği planına ilişkin müzakereleri askıya alma kararı aldı. Bu hamle, Tayvan’ın son yıllarda uluslararası alanda elde ettiği en önemli diplomatik başarılardan birinin geleceğine dair soru işaretleri oluşturdu. Baltık ülkesinin yeni hükümeti, Pekin ile daha pragmatik ilişkiler kurma arayışında. Litvanya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Tayvan ile ekonomik iş birliğine yönelik müzakerelerin “süresiz olarak” durdurulduğu belirtildi. Karar, Tayvan’ın Avrupa’daki en güçlü müttefiklerinden biri olarak görülen Litvanya’nın, Çin’in baskılarına boyun eğdiği yorumlarına yol açtı.
Gelişmenin Arka Planı
Litvanya, 2021 yılında Tayvan’da bir temsilcilik ofisi açarak Pekin yönetiminin tepkisini çekmişti. Çin, bu adımın ardından Litvanya’ya karşı ticari kısıtlamalar ve diplomatik baskı uygulamaya başlamıştı. Geçen yıl Litvanya’da yapılan seçimlerin ardından iktidara gelen yeni hükümet, Çin ile ilişkileri düzeltme vaadinde bulunmuştu. Başbakan Gintautas Paluckas liderliğindeki koalisyon hükümeti, ekonomik çıkarları önceleyen bir dış politika izleyeceklerinin sinyalini vermişti.
Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Litvanya’nın kararını “hayal kırıklığı” olarak nitelendirirken, iki ülke arasındaki ilişkilerin “ortak değerler” temelinde sürmesi gerektiğini vurguladı. Tayvan, Litvanya ile temaslarını sürdürmek istediğini ancak bu kararın “Çin’in baskılarına teslim olmak anlamına geldiğini” ifade etti.
Öte yandan Pekin yönetimi, Litvanya’nın adımını memnuniyetle karşıladı. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “Litvanya’nın tek Çin ilkesine saygı göstermesi ve bu doğrultuda adımlar atması olumludur” açıklamasında bulundu. Çin, uzun süredir Tayvan’a yönelik diplomatik girişimlerde bulunan ülkeleri uyarıyor ve “tek Çin” politikasını ihlal edenlere ekonomik yaptırım uyguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Litvanya’nın bu kararı, Avrupa Birliği ülkelerinin Çin-Tayvan sorununa yaklaşımında bir dönüm noktası olarak yorumlanıyor. Avrupa’da bazı ülkeler, Tayvan ile ticari ve kültürel bağlarını güçlendirirken, Çin’in askeri tehditleri ve ekonomik misillemeleri nedeniyle temkinli bir çizgi izliyor. Özellikle Çekya, Slovakya ve Baltık ülkeleri, Tayvan ile ilişkileri geliştirme konusunda istekli görünürken, Fransa ve Almanya gibi büyük ekonomiler Çin pazarının önemini vurguluyor.
Litvanya’nın geri adım atması, Tayvan’ın Avrupa’daki diplomatik çabalarına darbe vururken, Çin’in “böl ve yönet” taktiğinin işe yaradığını gösteriyor. Analistler, bu gelişmenin diğer Avrupa ülkelerini de Tayvan ile ilişkilerini gözden geçirmeye itebileceğini belirtiyor. Ancak Avrupa Birliği’nin resmi tutumu “tek Çin” politikasına dayanıyor ve üye ülkelerin Tayvan ile resmi diplomatik ilişki kurması engelleniyor.
Tayvan, son yıllarda Doğu Avrupa ve Baltık ülkelerinde ofisler açarak diplomatik varlığını artırmıştı. Ancak Çin’in artan baskısı, bu ülkelerin bir kısmını geri adım atmaya zorluyor. 2022’de Çin, Litvanya’ya yönelik ticaret kısıtlamalarını artırmış ve bazı Avrupalı şirketlerin Çin pazarına erişimini engellemişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Litvanya’nın Tayvan konusunda pragmatik bir çizgiye yönelmesi, Türkiye’nin Çin ile ilişkilerinde benzer bir denge arayışını akla getiriyor. Türkiye, Birleşmiş Milletler’de “tek Çin” politikasını desteklemekle birlikte, Tayvan ile ekonomik ve kültürel alanlarda gayri resmi bağlarını sürdürüyor. Ankara’nın Çin’den gelen yatırımlar ve ticaret hacmini artırma hedefi, Tayvan ile ilişkilerde temkinli olunmasına yol açıyor. Bu gelişme, Türkiye’nin Çin-Tayvan denkleminde daha dikkatli bir pozisyon alması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, ABD ve AB ile ilişkilerde Tayvan’ın bir koz olarak kullanılması riski, Türk diplomatları için yeni bir sınav anlamına gelebilir.
