ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, "Monroe Doktrini 2.0" olarak adlandırılan yeni bir Latin Amerika stratejisiyle bölgede Çin ve Rusya'nın artan etkisine karşı hamle yapıyor. 1823'te ilan edilen eski Monroe Doktrini, Avrupa güçlerinin Amerika kıtasına müdahalesini reddediyordu. Bugün ise bu doktrin, ekonomik ve ticari bağlar üzerinden yeniden yorumlanıyor. Özellikle ABD Ticaret Odası verilerine göre 2022'de iki bölge arasındaki ticaret hacmi 1,1 trilyon dolara ulaştı. Biden'ın göreve gelmesiyle başlattığı "Amerika'nın vaadi" zirvesi, kıta ülkelerinde demokrasi ve göç yönetimi gibi konularda iş birliğini öngörüyor.
Monroe Doktrini'nin Yeniden Doğuşu: Arka Plan
ABD'nin Latin Amerika politikası, Donald Trump döneminde göçmen politikaları ve ticaret savaşları etrafında şekillenirken, Joe Biden yönetimi daha kapsamlı bir yaklaşım benimsiyor. Artan Çin yatırımları ve Rusya'nın Venezuela, Nikaragua ve Küba ile yeniden yakınlaşması, Washington'ı harekete geçirdi. 21. yüzyıl versiyonunda Monroe Doktrini, sadece askeri müdahaleyi değil, aynı zamanda ekonomik bağımlılığı da hedef alıyor. ABD'nin Latin Amerika'ya yönelik kalkınma finansmanı ve altyapı projeleri, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne rakip olarak konumlandırılıyor. Bölgesel ticaret anlaşmaları ve ABD’de üretilen yenilenebilir enerji teknolojilerinin transferi, sürecin temel taşlarını oluşturuyor.
ABD'nin bu yeni stratejisi, Brezilya ve Meksika gibi büyük Latin Amerika ekonomilerinde karışık tepkilerle karşılanıyor. Bir yandan ABD ile ticaretin canlanması umut verirken, diğer yandan ülkeler Çin’den gelen yatırımlara bağımlı hale gelmiş durumda. Brezilya’nın Çin’e soya fasulyesi ve demir cevheri ihracatı, ABD ile yaşanacak olası bir gerilimde Brezilya’yı zora sokabilir. Meksika, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) sayesinde zaten Kuzey Amerika tedarik zincirine entegre durumda. Arjantin ve Şili ise kendi ulusal çıkarları doğrultusunda ABD ile Çin arasında denge politikası izlemeyi tercih ediyor.
Latin Amerika Dışındaki Dinamikler: Jollof Pirinci Rekabeti ve BBC’nin Sessizliği
Latin Amerika’daki bu güç mücadelesi dünyanın diğer bölgelerinde de yankı buluyor. Nijerya ve Gana arasındaki jollof pirinci rekabeti, Batı Afrika’da gıda egemenliği ve kültürel kimlik tartışmalarını alevlendiriyor. Tahıl fiyatlarındaki artış ve Rusya-Ukrayna savaşının buğday arzını kesintiye uğratması, bölge ülkelerini yerel üretime yönlendiriyor. Jollof pirinci, ithal pirinçten yerli çeltik üretimine geçişin sembolü haline gelmiş durumda. Ekonomistler, bu yerel gıda hareketinin 2026 yılına kadar bölge pirinç ithalatını %30 azaltabileceğini hesaplıyor.
Öte yandan, İngiliz yayın kuruluşu BBC, 90 yılı aşkın süredir yayında olan en eski radyo servisi BBC World Service’i dijital dönüşüm kapsamında 2024 itibarıyla kapatıyor. Bu karar, kısa dalga radyonun özellikle Afrika ve Orta Doğu'da hâlâ önemli bir bilgi kaynağı olduğu düşünüldüğünde tartışma yaratıyor. BBC yönetimi, dinleyicilerin çevrim içi platformlara kaydığını ve analog yayın maliyetlerinin arttığını gerekçe gösteriyor. Ancak insani yardım kuruluşları ve bağımsız medya örgütleri, bu kararın çatışma bölgelerinde ve internet erişiminin kısıtlı olduğu alanlarda bilgi boşluğu yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Monroe Doktrini’nin yeniden canlanması, Türkiye’nin Latin Amerika ülkeleriyle son yıllarda geliştirdiği diplomatik ve ticari bağları etkileyebilir. Türkiye, Brezilya, Arjantin, Meksika ve Şili gibi ülkelerle savunma sanayi, tarım ve inşaat alanlarında iş birliğini artırmıştı. ABD’nin bölgeye yönelik artan ilgisi, Türk şirketlerinin bu pazarlardaki rekabet gücünü zora sokabilir. Öte yandan, jollof pirinci örneğinde olduğu gibi, küresel gıda krizine karşı yerel üretime yönelme, Türkiye’nin tarımsal ihracat stratejileri açısından bir fırsat penceresi açabilir. BBC'nin kısa dalga yayınlarını durdurması, Türkiye’nin uluslararası yayıncılıkta TRT üzerinden daha aktif olması gerektiğini gösteriyor. Özellikle Afrika ve Orta Doğu’da radyo dinleyicileri için TRT’nin mevcut altyapısını genişletmesi, yumuşak güç hamlesi olarak değerlendirilebilir.
