Küresel kamuoyunda yapay zekaya (YZ) yönelik giderek yükselen bir hoşnutsuzluk dalgası, teknoloji devlerini ve hükümetleri zor durumda bırakıyor. The Economist dergisinin son sayısında yayımlanan bir analize göre, özellikle gelişmiş ekonomilerde seçmenler, YZ'nin işlerini tehdit ettiğine, toplumsal eşitsizlikleri derinleştirdiğine ve demokratik süreçleri zedelediğine inanıyor. Bu eğilim, 2024-2025 yıllarında gerçekleşecek seçimler öncesinde politikacıların YZ karşıtı söylemleri benimsemesine neden oluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Teknolojiye Güven Erozyonu
Son yıllarda yapay zeka teknolojilerindeki hızlı ilerlemelere rağmen, halk nezdinde bu teknolojilere duyulan güven ciddi şekilde azaldı. Pew Araştırma Merkezi ve diğer anket kuruluşlarının verileri, ABD, İngiltere ve Almanya gibi ülkelerde seçmenlerin yalnızca %30'unun YZ'nin topluma faydalı olduğunu düşündüğünü gösteriyor. 2022'de bu oran %40'ın üzerindeydi. Ekonomik kaygılar ana etken: McKinsey Global Institute'un tahminlerine göre, YZ otomasyonu 2030 yılına kadar dünya çapında 15 milyon işi ortadan kaldırabilir. Özellikle üretim, lojistik ve müşteri hizmetleri gibi sektörler çalışanları arasında endişe had safhada.
Buna ek olarak, ABD'deki 2024 başkanlık seçimlerinde YZ tarafından üretilen deepfake görüntülerinin yayılması, demokratik süreçlerin manipülasyona açık olduğu algısını güçlendirdi. İngiltere'de yapılan bir ankette, katılımcıların %65'i YZ'nin seçim sonuçlarına müdahale edebileceğinden korkuyor. Benzer şekilde, Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası'na rağmen, Fransa ve İtalya'da düzenlemelerin yetersiz olduğu yönünde güçlü bir kanaat bulunuyor.
Bölgesel Küresel Boyut: Çin'in Farklı Yolu
Bu güvensizlik dalgası küresel çapta yayılırken, Çin'in farklı bir yaklaşım izlemesi dikkat çekiyor. Pekin yönetimi YZ'yi ekonomik büyümenin temel direği olarak konumlandırırken, sıkı devlet denetimleri ve vatandaşları gözetleme amacıyla kullanımı, Batı'daki tartışmaları yansıtmıyor. Ancak Çin'de de özel sektörde çalışanların YZ'ye karşı direnci arttığına dair raporlar bulunuyor. Küresel teknoloji şirketleri, artan regülasyon baskısı ve tüketici tepkisiyle karşı karşıya. Örneğin, Microsoft ve Google, YZ araçlarında şeffaflık taahhütleri vermek zorunda kaldı. The Economist'in analizi, bu durumun teknoloji devlerini Ar-Ge harcamalarını yeniden gözden geçirmeye ittiğini vurguluyor. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelerde YZ'nin tarım ve sağlık gibi alanlarda potansiyel faydaları olmasına rağmen, dijital uçurum nedeniyle bu ülkelerdeki seçmenler de endişeli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir eğilim gözlemlenmekle birlikte, seçmenlerin YZ'ye yönelik tutumu Batı'dan farklılık gösteriyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, nüfusun %30'undan azı YZ hakkında temel bilgiye sahip. Ancak işsizlik oranlarının yüksek olduğu bir dönemde, YZ kaynaklı iş kaybı korkusu toplumda yankı buluyor. Öte yandan, Türkiye'nin YZ stratejisi ve Milli Teknoloji Hamlesi kapsamındaki yatırımlar, kamuoyunda teknolojiye genel bir ilgi yaratmış durumda. Türkiye açısından asıl önemli nokta, YZ'nin savunma sanayii ve siber güvenlik alanlarındaki kritik rolü. Bu nedenle, küresel güvensizlik akımına rağmen Türkiye, yerli YZ projelerini ivmelendirerek bölgesel rekabette avantaj sağlamaya çalışacak gibi görünüyor. Ancak hükümetin, vatandaşların endişelerini gidermek ve toplumsal kabulü artırmak için daha kapsamlı eğitim ve sosyal güvenlik ağları oluşturması gerekecek.
