Laos'un kuzeyindeki sakin bir kasabada, kapısı açık ama karanlık bir dükkan. İçeride raflarda Buda heykelleri, tekstil ürünleri ve geleneksel el sanatları sergileniyor. Ancak tezgahın altında, turistlere gösterilmek üzere gizlenmiş bir kutu, nesli tükenmekte olan türlerin vücut parçalarıyla dolu: pangolin pulları, ayı safrası keseleri ve kaplan kemikleri. The Guardian'ın gizli kamera görüntüleriyle belgelediği bu ticaret, ülkeye akın eden Çinli turistleri hedef alan, giderek büyüyen bir yasadışı yaban hayatı ekonomisinin sadece bir parçası.
Hediyelik Eşya Dükkanlarının Perde Arkası
Guardian muhabirleri, Laos'un Luang Prabang ve Vientiane gibi turistik kentlerindeki dükkanlara gizli kameralarla girdi. Görüntülerde, dükkan sahiplerinin müşterilere önce normal hediyelik eşyaları gösterdiği, ardından güven kazandıktan sonra 'özel ürünler' için teklif sunduğu anlar yer alıyor. Bu ürünler arasında kilogramı binlerce dolara satılan pangolin pulları, geleneksel tıpta kullanılan ayı safrası keseleri ve 'kaplan şarabı' yapımında kullanılan kaplan kemikleri bulunuyor.
Dükkan sahipleri, bu ürünlerin Çin sınırındaki dağlık bölgelerden veya komşu Myanmar ve Vietnam'dan kaçak yollarla getirildiğini itiraf ediyor. Görüntülerde bir satıcı, 'Çinli müşterilerimiz için her şeyi bulabiliriz' derken, bir diğeri sipariş üzerine nadir hayvan parçaları temin edebileceğini söylüyor. Uzmanlar, bu ticaretin arkasında organize suç ağlarının olduğunu ve elde edilen gelirin uyuşturucu kaçakçılığı ve insan ticaretiyle bağlantılı olabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yasadışı yaban hayatı ticareti, dünya genelinde yılda 20 milyar dolarlık bir pastaya sahip ve bu pastadan en büyük payı Asya pazarları alıyor. Çin'in artan refahı, geleneksel tıbba olan talebi körüklerken, Laos gibi zayıf yasal düzenlemelere sahip ülkeler bu ticaret için bir geçiş noktası haline gelmiş durumda. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin (UNODC) raporlarına göre, Laos-Vietnam-Çin üçgeni, kaçakçılık rotalarının en yoğun olduğu bölgelerden biri.
Pangolinler, dünyada en çok kaçak avlanan memeli türü; her yıl tahminen 100 bin pangolin yasadışı yollarla öldürülüyor. Ayı safrası ise özellikle Çin'de 'safra kesesi çiftliklerinde' canlı hayvanlardan acımasız yöntemlerle çıkarılıyor. Kaplan kemikleri ise nesli tükenme tehdidi altındaki türlerin en sembolik örneklerinden. Bu ticaretin sadece ekolojik değil, aynı zamanda küresel sağlık riskleri de taşıdığına dikkat çeken uzmanlar, hayvanlardan insanlara geçen zoonotik hastalıkların (örneğin COVID-19) bu tür temaslarla yayılabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, CITES (Nesli Tehlike Altında Olan Türlerin Ticaretine İlişkin Sözleşme) sözleşmesine taraftır ve yasadışı yaban hayatı ticaretine karşı mücadelede uluslararası iş birliğine önem vermektedir. Bu haber, Türkiye'nin doğu sınırlarındaki kaçakçılık rotalarını ve özellikle İran üzerinden gelen yasadışı yaban hayatı ürünlerini hatırlatmaktadır. Türkiye, özellikle Anadolu parsı ve yaban koyunu gibi kendi endemik türlerinin korunması için daha güçlü sınır kontrolleri ve uluslararası operasyonlarda aktif rol oynayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin turizm sektörünün gelişimi göz önüne alındığında, benzer bir ticaretin Anadolu'da da ortaya çıkmaması için denetimlerin artırılması ve farkındalık kampanyalarının güçlendirilmesi kritik önem taşımaktadır.
