İngiltere'nin kuzeybatısındaki Lancashire bölgesinde bulunan Thornton-Cleveleys kasabası sakinleri, bölgedeki bir kimyasal fabrikanın yol açtığı yaygın kirliliğin sağlıkları üzerindeki etkilerine dair yanıt bekliyor. Blackpool sahilinde yaşayan Liz Hurst, üç yıl önce nadir görülen bir yumuşak doku kanseri teşhisi konduktan sonra, hastalığının nedeninin bölgedeki PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler) üretim tesisi olabileceğini düşünüyor. PFAS kimyasalları, su ve yağ itici özellikleri nedeniyle mutfak eşyalarından tekstil ürünlerine kadar birçok alanda kullanılıyor; ancak bu maddelerin doğada çözünmediği ve insan vücudunda biriktiği biliniyor.
Arka Plan: Kirlilik ve Sağlık Endişeleri
Bölgedeki fabrika, onlarca yıldır PFAS üretimi yapıyor. Çevre örgütleri ve yerel halk, fabrikanın atık sularının ve emisyonlarının toprağa, su kaynaklarına ve havaya karıştığı konusunda uyarıyor. Yapılan bağımsız testler, bölgedeki içme suyunda ve toprakta yüksek seviyelerde PFAS tespit etti. Bilimsel araştırmalar, PFAS maruziyetinin böbrek kanseri, testis kanseri, tiroid hastalıkları ve doğurganlık sorunlarıyla bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Liz Hurst, "Sadece kanserime neden olup olmadığını bilmek istiyorum" diyerek, hem kendisi hem de bölge sakinleri adına net bir açıklama talep ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
PFAS kirliliği, yalnızca Lancashire değil, dünyanın birçok yerinde ciddi bir çevre sorunu haline geldi. ABD, Avustralya ve Avrupa'nın çeşitli bölgelerinde bu kimyasalların toprak ve suda biriktiği tespit edildi. İngiltere Çevre Ajansı, PFAS seviyelerini düzenli olarak izliyor ancak sağlık eşik değerleri konusunda tartışmalar sürüyor. Hükümet, 2024 yılında PFAS için daha katı düzenlemeler getireceğini açıkladı. Ancak yerel halk, bu düzenlemelerin yıllardır süren kirliliğin etkilerini geriye dönük olarak ele almayacağını belirtiyor. Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA), PFAS kullanımının kısıtlanması için bir öneri hazırlığında. Thornton-Cleveleys örneği, endüstriyel faaliyetlerin uzun vadeli çevresel ve sağlık etkilerinin daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
PFAS kirliliği, Türkiye'de de benzer sorunların yaşanabileceğine işaret ediyor. Türkiye'de tekstil, deri ve kimya sanayilerinde PFAS kullanımı yaygın; ancak bu maddelerin çevresel izlemesi sınırlı. Avrupa Birliği'nin getireceği kısıtlamalar, Türkiye'nin ihracat pazarlarını etkileyebilir. Türkiye'nin çevre mevzuatını AB standartlarına uyumlaştırması ve PFAS gibi kalıcı kimyasalların kontrolü için önlem alması, hem halk sağlığı hem de uluslararası ticaret açısından önem taşıyor. Aksi takdirde, Türkiye'deki üreticiler benzer kirlilik skandallarıyla karşılaşabilir ve bu durum dış pazarda itibar kaybına yol açabilir.
