Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'ın girişimci olarak desteklediği Arnavutluk'un korunan kıyı şeridindeki dev bir turizm projesi, ülkede büyük protestolara ve Avrupa Birliği'nin endişelerine neden oluyor. Arnavutluk’un güneyindeki Vlorë bölgesinde inşa edilmesi planlanan lüks tatil köyü ve marina kompleksi, nadir flamingo türlerinin yaşam alanı olan ve uluslararası öneme sahip Narta Lagünü’ne bitişik bir alanda yer alıyor. Çevre örgütleri ve yerel halk, projenin hassas ekosistemi geri dönülemez şekilde tahrip edeceği, ayrıca bölgedeki su kaynaklarını ve biyoçeşitliliği tehdit edeceği gerekçesiyle haftalardır sokaklara dökülüyor. AB Komisyonu ise projenin çevresel etki değerlendirmesi sürecinin şeffaflığını sorgularken, AB yetkilileri konuyu Arnavutluk hükümetiyle görüşeceklerini duyurdu.
Projenin boyutları ve tartışmalı geçmişi
Kushner'ın yatırım şirketi tarafından finanse edilen ve toplamda 1,4 milyar doları bulması beklenen proje, 300 odalı beş yıldızlı bir otel, 200 lüks villanın yanı sıra 500 yat kapasiteli bir marina ve golf sahasını kapsıyor. Projenin hayata geçirilmesi için Arnavutluk hükümeti, 2023 yılında bölgenin “turizm geliştirme bölgesi” ilan edilmesini onayladı. Ancak çevreciler, bu kararın mevcut kıyı yasalarına aykırı olduğunu ve Narta Lagünü’nün Ramsar Sözleşmesi kapsamında korunan sulak alan statüsünün ihlal edildiğini belirtiyor. Lagün, her yıl binlerce göçmen kuşun uğrak yeri olmasının yanı sıra, nesli tehlike altındaki tepeli pelikan ve Akdeniz foku gibi türlere de ev sahipliği yapıyor. Arnavutluk Çevre Örgütleri Koalisyonu’ndan Elvira Dushaj, “Bu proje sadece flamingoların değil, bölgenin ekolojik dengesinin çöküşü anlamına geliyor. Yüzlerce dönüm sulak alan yok olacak, deniz suyu kirlenecek” dedi.
Projeye karşı çıkanların bir diğer endişesi ise imar sürecinin şeffaf olmadığı yönünde. Arnavutluk medyası, projeye ilişkin çevresel etki değerlendirme raporunun henüz kamuoyuyla paylaşılmadığını, ayrıca Arnavutluk hükümetinin Kushner'a bağlı şirketlere emsallerine göre çok daha düşük bir kira bedeli tahsis ettiğini iddia ediyor. Muhalefet milletvekilleri, bu durumu “rant kollama” olarak nitelendirirken, Başbakan Edi Rama projenin ülkeye istihdam ve ekonomik canlılık getireceğini savunuyor.
AB ve uluslararası toplumun tepkisi
Avrupa Birliği, Arnavutluk'un AB üyelik sürecinde çevre standartlarına uyum konusunda hassas davranması gerektiğini vurguluyor. AB Genişleme Komiseri Olivér Várhelyi, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, “Arnavutluk, Natura 2000 ağına entegre olacaksa bu tür projelerde en yüksek çevresel koruma standartlarını uygulamalıdır” ifadelerini kullandı. AB, Arnavutluk hükümetinden projenin durdurulmasını ve bağımsız bir çevresel etki değerlendirmesi yapılmasını talep ediyor. Ancak Arnavutluk hükümeti, projenin yasal olduğunu ve AB standartlarına uygun şekilde ilerlediğini belirtiyor.
Öte yandan, Kushner'ın projesi sadece Arnavutluk'ta değil, bölgede de yankı uyandırdı. Yunanistan ve Karadağ gibi komşu ülkeler, benzer şekilde kıyı turizmi projelerinin çevreye zarar verdiği gerekçesiyle eleştirilirken, bölgesel medya bu projeyi “Balkanların Dubai’si” olarak nitelendiriyor. Uzmanlar, bunun Adriyatik kıyılarında daha büyük bir yapılaşma dalgasının habercisi olabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin de benzer kıyı koruma ve turizm politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında benzer büyük ölçekli turizm projeleri ve bunların çevresel etkileri sıkça tartışılıyor. Türkiye, Arnavutluk ile tarihsel ve kültürel bağları bulunan bir ülke olarak, bölgedeki bu tür çatışmaların AB üyelik sürecinde nasıl bir engel oluşturabileceğini izlemeli. Ayrıca, Türk yatırımcıların Balkanlardaki benzer projelere ilgisi göz önüne alındığında, uluslararası çevre standartlarına uyum ve şeffaflık konularının Türk dış politikasında da öncelik kazanması gerekebilir.
