Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin (UNHCR) yayımladığı son rapora göre, dünya genelinde savaş, şiddet, insan hakları ihlalleri ve zulüm nedeniyle yerinden edilmiş kişi sayısı 117,8 milyona ulaştı. Bu rakam, her 70 kişiden birinin zorla yerinden edilmiş olduğu anlamına geliyor. UNHCR, özellikle Sudan, Myanmar, Gazze ve Ukrayna'daki çatışmaların bu rekor seviyede belirleyici rol oynadığını vurguluyor. Raporda, 2023 yılının sonu itibarıyla dünya genelinde 68,3 milyon kişinin ülke içinde yerinden edildiği, 31,6 milyon kişinin mülteci statüsünde olduğu ve 6,9 milyon kişinin sığınma başvurusunda bulunduğu belirtildi.
Küresel yerinden edilme krizi: Artan eğilim ve bölgesel farklılıklar
UNHCR verileri, zorla yerinden edilmenin son 12 yıldır istikrarlı bir şekilde arttığını ve bugün itibarıyla tarihin en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor. 2022'de 108,4 milyon olan rakam, 2023'te 117,8 milyona yükseldi. Bu artışta özellikle Sudan'da Nisan 2023'te başlayan iç savaş etkili oldu; Sudan'da 6 milyondan fazla kişi ülke içinde yer değiştirmek zorunda kaldı. Myanmar'daki askeri darbe sonrası çatışmalar, Gazze'deki İsrail saldırıları ve Ukrayna'daki savaş da yerinden edilme rakamlarını körükledi. UNHCR Yüksek Komiseri Filippo Grandi, küresel barış ve güvenlik eksikliğinin bu krizi derinleştirdiğini ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut: Mülteci yükü ve uluslararası dayanışma
Rapora göre, mültecilerin yüzde 52'sini Sudan, Afganistan, Suriye, Ukrayna ve Venezuela'dan gelenler oluşturuyor. En fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülkeler ise İran (3,4 milyon), Türkiye (3,3 milyon), Kolombiya (2,5 milyon) ve Almanya (2,1 milyon) oldu. Ancak, düşük ve orta gelirli ülkeler dünya nüfusunun sadece yüzde 30'una sahip olmalarına rağmen, tüm mültecilerin yüzde 75'ini ağırlıyor. Bu, uluslararası toplumun sorumluluk paylaşımı konusunda daha fazla çaba göstermesi gerektiğini ortaya koyuyor. Grandi, çatışmaların çözümüne ve barışın inşasına yönelik siyasi iradenin artırılması çağrısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır dünyanın en büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülkelerden biri. UNHCR verilerine göre Türkiye'de 3,3 milyon kayıtlı mülteci bulunuyor; bunların büyük çoğunluğu Suriyeli. Ancak Türkiye'nin sınırlarına yakın bölgelerdeki çatışmalar (Gazze, Ukrayna, Irak) ve düzensiz göç baskısı, ülkenin göç politikalarını sürekli güncellemesini gerektiriyor. Bu küresel tablo, Türkiye'nin mülteci yükünün daha da artabileceğine işaret ediyor. Öte yandan, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile yaptığı mülteci anlaşması ve uluslararası yardım mekanizmalarına katılımı, Ankara'nın bu alandaki diyaloğunu ve pazarlık gücünü artırabilir. Küresel kriz, Türkiye'nin insani diplomasisini ve bölgesel liderlik rolünü de pekiştirme potansiyeli taşıyor.
