Avrupa'yı kavuran son sıcak hava dalgasının, iklim değişikliği nedeniyle 2 ila 4 santigrat derece daha şiddetli olduğu bilimsel araştırmalarla kanıtlandı. Dünya Meteoroloji Örgütü ve Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, kıta küresel ortalamadan iki kat daha hızlı ısınıyor. Özellikle İber Yarımadası, Fransa, İtalya ve Balkanlar'da termometreler 40°C'nin üzerine çıkarken, bu rekor seviyelerin insan kaynaklı sera gazı emisyonları olmasaydı mümkün olamayacağı belirtiliyor. Uzmanlar, 2024 Haziran ayının kaydedilen en sıcak Haziran olduğunu ve sıcaklıkların mevsim normallerinin 5-8°C üzerinde seyrettiğini ifade ediyor.
Sıcak hava dalgasının arka planı ve bilimsel kanıtlar
Imperial College London bünyesindeki World Weather Attribution (WWA) grubu, atmosferin sera gazı yoğunluğunun artmasının Avrupa'da sıcak hava dalgalarını hem daha sık hem de daha yoğun hale getirdiğini doğruladı. Araştırmacılar, 1950'lerden bu yana Avrupa'da sıcak hava dalgası görülme sıklığının üç kat arttığını ve ortalama sürenin 1-2 gün uzadığını hesaplıyor. BM'e bağlı Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporları, kuzey enlemlerindeki ısınmanın daha belirgin olduğunu ve Arktik deniz buzunun erimesiyle birlikte Avrupa üzerindeki atmosferik dolaşımın değiştiğini ortaya koyuyor.
Copernicus verilerine göre, 2024 yılının ilk yarısında Avrupa genelinde ortalama sıcaklık, sanayi öncesi döneme göre 1,8°C daha yüksek seyretti. Özellikle İspanya, Portekiz ve Güney Fransa'da kırılan sıcaklık rekorları, tarımsal üretimi tehdit ederken, orman yangınları riskini de katladı. Geçen hafta Yunanistan'da başlayan ve halen kontrol altına alınamayan yangınlarda binlerce hektar alan kül oldu.
Bölgesel ve küresel boyut
Avrupa'daki bu aşırı ısınma, küresel iklim krizinin yalnızca bir parçası. Dünya genelinde 2023 ve 2024 yılları, kayıtlara geçen en sıcak yıllar olurken, Okyanusya, Asya ve Amerika kıtalarında da benzer sıcak hava dalgaları yaşanıyor. ABD'nin California eyaletinde 50°C'yi bulan sıcaklıklar, Hindistan'da ise 52°C'ye varan rekor değerler can kayıplarına yol açtı. Uzmanlar, Paris Anlaşması hedeflerine rağmen küresel emisyonların artmaya devam etmesi halinde 2100 yılına kadar Avrupa'da sıcak hava dalgası kaynaklı ölümlerin yılda 100 bine ulaşabileceği uyarısında bulunuyor. Avrupa Çevre Ajansı, kıtanın iklim uyum stratejilerini hızlandırması gerektiğini, aksi takdirde sağlık, enerji ve ulaşım sektörlerinde ciddi aksamalar yaşanacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz havzasında yer aldığı için Avrupa'daki ısınma trendinden doğrudan etkileniyor. Türkiye'de de benzer sıcak hava dalgaları tarım verimliliğini düşürebilir, su kaynaklarını azaltabilir ve enerji talebini artırabilir. Ekonomik olarak turizm, tarım ve enerji sektörleri iklim değişikliğine karşı hassas. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin uyguladığı sınırda karbon düzenlemesi (CBAM) gibi politikalar, Türkiye'nin ihracatını doğrudan etkileyecek. Bu nedenle Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması, su yönetimini güçlendirmesi ve iklim değişikliğine uyum planlarını hayata geçirmesi acil bir ihtiyaç haline gelmiştir.
