Sri Lanka, birbiri ardına gelen krizlerle sarsılırken, patlak veren Orta Doğu savaşı ülkeyi ekonomik çöküşün eşiğine itti. Halk artık hiçbir tamponlarının kalmadığını söylüyor. Ada ülkesi, turizm gelirlerindeki düşüş, artan enerji faturaları ve azalan döviz rezervleriyle boğuşurken, küresel çatışmaların yarattığı ek yük, Sri Lanka'yı iflasın kıyısına sürükledi. Sri Lanka Merkez Bankası, döviz rezervlerinin kritik seviyelere gerilediğini ve ithalatı karşılamakta zorlandığını açıkladı. Hükümet, temel gıda ve yakıt fiyatlarındaki artışı durdurmak için acil önlemler alırken, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yürütülen kurtarma paketi müzakereleri de tıkanma noktasına geldi.
Ekonomik krizin derinleşmesi
2022'de yaşanan devlet iflasının ardından ekonomik toparlanma çabaları sürerken, Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı enerji ve gıda fiyatlarındaki artış, Sri Lanka'yı vurmuştu. Şimdi ise Orta Doğu'daki çatışma, turizm gelirlerini neredeyse sıfırladı. Sri Lanka Turizm Otoritesi'ne göre, 2024 yılının üçüncü çeyreğinde turist sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 60 azaldı. Özellikle Orta Doğulu turistlerin ülkeye gelişleri neredeyse durma noktasına geldi. Çay ve tekstil ihracatında da ciddi düşüşler yaşanıyor. Küresel talepteki yavaşlama ve navlun maliyetlerindeki artış, ihracat gelirlerini olumsuz etkiliyor. Sri Lanka Ticaret Bakanlığı, 2024 yılı ihracat rakamlarının yüzde 20 oranında gerileyeceğini tahmin ediyor.
Halk, artan hayat pahalılığı karşısında çaresiz. Başkent Colombo'da yaşayan 45 yaşındaki üç çocuk babası Priyantha Kumara, "Bir zamanlar birikimlerimiz vardı, şimdi hiçbir tamponumuz kalmadı. Her geçen gün daha da zorlaşıyor. Temel gıda maddelerine bile ulaşamaz hale geldik" diyor. Benzer hikayeler ülkenin dört bir yanında duyuluyor. Sosyal yardım kuruluşları, açlık sınırında yaşayan ailelerin sayısının hızla arttığını bildiriyor. Sri Lanka Gıda Güvenliği Ağı, ülke nüfusunun yüzde 30'unun yetersiz beslendiğini açıkladı.
Küresel ve bölgesel boyut
Sri Lanka'nın yaşadığı kriz, yalnızca ülkeye özgü bir durum değil. Gelişmekte olan ekonomiler, artan borç yükü ve küresel belirsizlikler nedeniyle benzer sıkıntılarla karşı karşıya. IMF, 2024 yılı Küresel Ekonomik Görünüm Raporu'nda, gelişmekte olan ülkelerin büyüme oranlarının düşeceğini ve borçlanma maliyetlerinin artacağını öngörüyor. Sri Lanka’nın durumu, borç krizi yaşayan diğer ülkeler için bir uyarı niteliği taşıyor. Dünya Bankası, Sri Lanka'nın 2024 yılında ekonomik daralma yaşayacağını ve yoksulluk oranlarının artacağını tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sri Lanka'daki ekonomik kriz, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için önemli dersler barındırıyor. Artan enerji maliyetleri, döviz kuru baskısı ve turizm gelirlerindeki dalgalanma, benzer kırılganlıkları olan ekonomileri tehdit ediyor. Türkiye, Sri Lanka kadar ağır bir kriz yaşamasa da, yüksek enflasyon ve cari açık gibi yapısal sorunlarla mücadele ediyor. Sri Lanka'nın IMF ile zorlu müzakereleri, Türkiye'nin uluslararası finans kuruluşlarıyla ilişkilerinde dikkate alması gereken bir örnek teşkil ediyor. Ayrıca, küresel çatışmaların tedarik zincirlerine ve turizme etkisi, Türkiye'nin dışa bağımlılığını azaltma çabalarının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
