Küba, altmış yılı aşkın süredir devam eden ABD ambargosu ve derinleşen ekonomik kriz karşısında Washington ile diplomatik ve ticari ilişkilerini normalleştirmekten başka bir seçeneğe sahip görünmüyor. Ada ülkesi, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden bu yana en ciddi ekonomik darboğazını yaşarken, Biden yönetiminin Trump döneminde sıkılaştırılan yaptırımları kısmen gevşetme sinyali, Havana için bir can simidi olarak değerlendiriliyor. Ancak bu sürecin önünde Florida’daki Küba kökenli güçlü lobi ve Kongre’deki muhafazakâr kanadın direnişi bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, son aylarda yaptığı açıklamalarda ABD ile ‘saygılı ve eşitler arası bir diyalog’ çağrısını yineliyor. Ülke, turizm gelirlerindeki düşüş, enerji krizi ve temel gıda maddelerindeki kıtlıkla boğuşurken, dış sermaye akışına acil ihtiyaç duyuyor. Washington’un Havana’ya uyguladığı ekonomik abluka, Küba’nın uluslararası finans kuruluşlarına erişimini de engelliyor. 2023’te Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda ABD ambargosuna karşı oylamada 187 ülke ‘evet’ derken sadece ABD ve İsrail ‘hayır’ oyu kullanmıştı. Bu diplomatik yalnızlık, Biden yönetimini adımlar atmaya iten faktörlerden biri.
Öte yandan, Küba’nın son yıllarda ekonomik reformlara yönelmesi, özel sektöre alan açması ve dijital altyapısını geliştirmesi, bazı yabancı yatırımcıların ilgisini çekiyor. Ancak bu çabalar, ABD yaptırımlarının caydırıcı etkisi nedeniyle sınırlı kalıyor. Eski Başkan Donald Trump döneminde uygulamaya konulan 243 adet yeni yaptırım, ülkeyi uluslararası ödeme sistemlerinden büyük ölçüde izole etmişti. Biden’ın seçim öncesi Latin Amerika’da nüfuzunu artırma çabası, Küba ile normalleşme sürecinde ilerleme kaydedilebileceği umudunu yeşertiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Küba-ABD ilişkilerinin seyri, Latin Amerika’daki sol dalga ve Çin’in bölgedeki artan etkisi bağlamında kritik bir jeopolitik önem taşıyor. Çin, Küba’nın en büyük ticaret ortağı konumuna yükselirken, Rusya ile de askeri işbirliğini derinleştiren Havana, Washington için ‘arka bahçede’ kaybedilmiş bir nüfuz alanı tehdidi oluşturuyor. Normalleşme adımları, ABD’nin bölgedeki imajını onarmasına ve Çin’in yayılmasına karşı bir denge unsuru yaratmasına olanak tanıyabilir. Ayrıca, Küba’nın tıp diplomasisi alanındaki başarısı – özellikle Kovid-19 aşıları ve sağlık ekipleri – ülkeye uluslararası saygınlık kazandırırken, ABD’nin bu alanda işbirliğine ne kadar açık olacağı merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Latin Amerika’da son yıllarda artan diplomatik ve ticari ilişkileriyle dikkat çekiyor. Küba’da faaliyet gösteren Türk müteahhitlik firmaları ve tarım işbirlikleri, ambargonun hafiflemesi durumunda ciddi bir ivme kazanabilir. Ancak mevcut yaptırımlar, Türk şirketlerinin ABD’nin ikincil yaptırım riski nedeniyle Küba pazarına tam anlamıyla girmesini engelliyor. Normalleşme, Türkiye’nin Karayipler bölgesindeki ticaret köprüsünü güçlendirebilir. Ayrıca, Küba’nın bağlantısızlar hareketi içindeki etkinliği, Türkiye’nin Afrika ve Latin Amerika açılımında önemli bir partner olarak öne çıkmasını sağlayabilir. Bu nedenle, Ankara’nın süreci yakından izlemesi ve olası fırsatlara hazırlıklı olması stratejik bir gereklilik.
