Küba, yıllardır süren ekonomik kriz ve ABD ambargosunun baskısı altında, sosyalist sistemin ayakta kalması için radikal reformları tartışıyor. Adadaki elma üretimindeki düşüş ve özel sektörün genişlemesi, Havana'nın ekonomik rotasını değiştirmek zorunda olduğunu gösteriyor. Economist dergisinin son sayısında yer alan bir analize göre, Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, bir yandan halkın temel ihtiyaçlarını karşılamak, diğer yandan sosyalist ilkeleri korumak arasında sıkışmış durumda.
Gelişmenin arka planı: Elma üretimi krizi ve özel sektör
Küba'da elma üretimi son yıllarda hızla düştü. Ülkenin en önemli tarım ürünlerinden biri olan elma, halkın temel beslenmesinde kritik bir rol oynuyor. Ancak bu yıl yaşanan kuraklık ve girdi fiyatlarındaki artış, üretimi %30'a varan oranlarda azalttı. Devlet, elma arzını denetim altında tutmak için çiftçilere yeni düzenlemeler getirdi. Ancak bu durum, karaborsada elma fiyatlarının patlamasına neden oldu. Birçok Kübalı, günlük tüketim için dahi yüksek fiyatlar ödemek zorunda kalıyor.
Bu kriz, adada yıllardır süregelen yapısal sorunların tetikleyicisi oldu. Küba, 1990'lardaki Sovyet yardımının kesilmesinden bu yana en büyük ekonomik zorluklarla karşı karşıya. Pandemi, turizm gelirlerini neredeyse sıfırladı ve ABD'nin yaptırımları daha da ağırlaştı. Bu ortamda, hükümetin özel sektörü genişletmeye yönelik adımları dikkat çekiyor. Perakendecilik ve hizmetlerde faaliyet gösteren küçük işletmelerin sayısı 2022'de %40 arttı. Ancak bu işletmeler, kârlarının büyük bir kısmını devlete ödemek zorunda kaldıkları için büyüme potansiyelleri sınırlı kalıyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Latin Amerika'da bir dönüm noktası mı?
Küba'nın reform tartışmaları, Latin Amerika'da sosyalist ekonominin geleceği açısından da önemli bir gösterge. Arjantin ve Bolivya gibi ülkelerde sol hükümetler ekonomik darboğazlarla mücadele ediyor. Küba, bu ülkeler için bir referans noktası olabilir. Aynı zamanda ABD'nin yaptırım politikası, bölgede yankı uyandırmaya devam ediyor. Meksika ve Brezilya, Küba'yla ticari ilişkilerini artırmaya çalışırken, Washington'un baskılarına maruz kalıyor.
Küba'daki reform süreci, uluslararası kuruluşlar tarafından da yakından izleniyor. IMF ve Dünya Bankası, adada yapısal reformların gerekliliğini vurgulasa da, Havana bu kuruluşlardan yardım almayı reddediyor. Bunun yerine, Çin ve Rusya gibi ülkelerle ticareti geliştirme arayışında. Ancak bu ülkelerin yatırımları, yoğun bürokrasi ve güvenlik endişeleri nedeniyle beklenen seviyenin altında kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küba'daki reform adımları, Türkiye için doğrudan bir ilişki sunmamakla birlikte, bölgesel ve küresel anlamda önemli etkiler barındırıyor. Küba'nın ABD yaptırımları altında Çin ve Rusya'ya yönelimi, Ankara'nın benzer bir diplomasi stratejisi izleme potansiyeline ışık tutuyor. Ayrıca, Türkiye'nin Latin Amerika'ya yönelik son yıllardaki açılımı, ticaret ve yatırım alanlarında yeni fırsatlar yaratabilir. Küba'daki tarımsal üretim krizi, Türk şirketlerinin gıda teknolojisi ve sulama sistemleri alanında iş birliği yapma imkanını gündeme getirebilir. Ancak Küba'nın iç pazarı dar ve bürokratik süreçler ağır olduğu için, Türk firmalarının bu pazara girişi sınırlı kalacaktır. Bu nedenle, Küba'daki gelişmeler Türkiye için bugün için düşük öncelikli bir konu olarak değerlendirilebilir.
