Küba, on yıllardır süren ekonomik darboğazdan çıkış için en kapsamlı reform paketini devreye almaya hazırlanıyor. Adanın sosyalist modeliyle bağdaştırılması zor görünen bu adımlar, özel sektörün genişletilmesinden kamu işletmelerinin serbestleştirilmesine kadar uzanıyor. Havana yönetimi, pandemi sonrası derinleşen döviz sıkıntısı, enflasyon ve temel tüketim mallarındaki kıtlığa karşı çözüm ararken, 2024 itibarıyla hayata geçirilmesi planlanan reform takvimi, ülkenin 1960'lardan bu yana tanık olduğu en büyük yapısal dönüşüm olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı: Çöküşün eşiğinde bir ekonomi
Küba ekonomisi, ABD ambargosunun ağırlaştırdığı koşullar, turizm gelirlerindeki sert düşüş ve pandemi sonrası toparlanamayan üretim bandı nedeniyle uzun süredir solunum cihazına bağlıydı. 2023'te yıllık enflasyon yüzde 70’i aşarken, temel gıda ve ilaç stokları kritik seviyelere indi. Devlet maaşlarıyla geçinen milyonlarca Kübalı, karaborsaya yöneldi; bu da hükümeti mevcut sistemi sorgulamaya itti.
Reform paketinin omurgasını, Küba Merkez Bankası'nın para arzını kontrol altına alması ve çifte para sistemi kalıntılarının temizlenmesi oluşturuyor. Bunun yanında, devlete ait işletmelerin özerk yönetimlere devredilmesi ve küçük özel işletmelerin kurulmasının önündeki bürokratik engellerin kaldırılması hedefleniyor. Daha da dikkat çekeni, hükümetin toprak mülkiyeti ve emlak piyasasında sınırlı da olsa özel mülkiyete izin veren pilot uygulamaları devreye sokma hazırlığı yapması. Komünist Parti içinde kanlı bir mücadeleyle şekillenen bu adımlar, parti ideologları tarafından “kaçınılmaz ama kontrollü bir uyarlama” olarak tanımlanıyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Latin Amerika’da yeni bir denklem
Küba’nın reform arayışı, yalnızca ada için değil, bölgesel güç dengeleri açısından da önemli yansımalar taşıyor. Venezuela ekonomik çöküş ve siyasi krizle sarsılırken, Nikaragua ve Bolivya’da sol iktidarlar zemin kaybediyor. Latin Amerika’daki sol dalganın geri çekildiği bir dönemde Küba’nın kendi içinde kapitalist unsurlara yeşil ışık yakması, bölge ülkeleri için de bir model sorgulamasına neden oluyor.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, reform çabalarını “Küba’nın kendi sosyalist modelini modernleştirme çabası” olarak yorumlarken, ABD Dışişleri Bakanlığı temkinli iyimser olduklarını ancak reformların geri döndürülemez olması gerektiğini vurguluyor. Avrupa Birliği ise Küba ile siyasi diyalog koşulu olarak insan hakları ve siyasi özgürlük alanındaki eksikliklere dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küba’da yaşanacak yapısal bir dönüşüm, Türk dış politikası ve ticari çıkarları açısından iki temel alanda etkili olabilir. Birincisi, Türkiye’nin Latin Amerika’yla ticari ilişkilerini çeşitlendirme stratejisi kapsamında Küba, potansiyel bir tarım ve ilaç pazarı olarak yeniden değerlendirilebilir. İkincisi, reformların başarısı, Kıbrıs’tan Türk Cumhuriyetlerine kadar ambargo veya yaptırım altındaki bölgelere yönelik Türkiye’nin “ekonomik diplomasi” modeline emsal teşkil edebilir. Ancak mevcut ticaret hacminin düşüklüğü ve ABD ambargosunun caydırıcılığı, bu etkinin sınırlı kalacağını gösteriyor. Ankara’nın Havana’daki reform sürecini yakından izlemesi, bölgeye yönelik uzun vadeli bir angajman planının parçası olarak değerlendirilebilir.
