Havana, 13 Temmuz – Küba'nın başkenti Havana'da elektrik kesintileri giderek daha sık ve uzun süreli hale gelirken, kentin yoksul mahallelerindeki betonarme apartmanlarda hayat dayanılmaz bir hal alıyor. 62 yaşındaki Frank Alfonso, her geceyi bunaltıcı sıcaktan kaçmak için apartmanının çatısında geçiriyor. Cuma öğleden sonra ise ülke genelindeki elektrik şebekesi tamamen çöktü ve sağanak yağmur başladı. Alfonso için çatıda uyumak artık bir lüks olmaktan çıktı. O geceyi, sızan yağmur suyu altında geçirmek zorunda kaldı.
Gelişmenin Arka Planı: Kronik Enerji Krizi
Küba, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana en derin enerji krizlerinden birini yaşıyor. Ülkenin elektrik üretim kapasitesinin büyük bölümü eskiyen termik santrallere dayanıyor. Venezuela'dan gelen ucuz petrol akışının kesilmesi, ABD ambargosunun derinleşmesi ve turizm gelirlerindeki düşüş, enerji sistemini çökme noktasına getirdi. Frank Alfonso gibi yüzbinlerce Kübalı, günlük 8-12 saati bulan programlı elektrik kesintileriyle başa çıkmaya çalışıyor. Hava sıcaklığının 35 dereceyi aştığı yaz aylarında, bu durum sağlık sorunlarına ve gıda bozulmalarına yol açıyor.
Alfonso'nun apartmanı, Havana'nın merkezindeki Centro Habana bölgesinde yer alıyor. Bina, 1950'lerde inşa edilmiş ve bakımsızlıktan harap olmuş durumda. Asansör yıllardır çalışmıyor, su pompaları elektrik olmadığında suyu üst katlara çıkaramıyor. Alfonso, altıncı kattaki dairesinde iki komşusuyla birlikte yaşıyor. Elektrik kesintileri yüzünden buzdolapları çalışmadığı için taze gıda bulunduramıyor, yemeklerini gaz ocağında pişirmek zorunda kalıyorlar. "Gece uyuyamıyorum, çünkü hava çok sıcak ve sinekler var. Çatıda biraz hava alıyordum ama şimdi yağmur da başladı" diyor Alfonso.
Küba hükümeti, enerji krizini aşmak için tasarruf önlemleri ve güneş enerjisi yatırımları duyurdu ancak bunlar yetersiz kalıyor. Ülkenin döviz rezervlerinin düşük olması, yedek parça ve yakıt ithalatını zorlaştırıyor. Son olarak Meksika ve Rusya'dan küçük miktarlarda petrol yardımı geldi ancak bu, açığı kapatmaktan uzak.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Karayipler'de Sıkışan Ada
Küba'nın enerji krizi, sadece adanın değil, tüm Karayipler bölgesinin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Küba, bölgedeki en büyük ada ekonomisi olmasına rağmen, altyapı yatırımlarının ihmal edilmesi ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle geri kalmış durumda. Enerji krizi, sağlık sistemini de olumsuz etkiliyor; hastanelerde jeneratörlerle idare edilmeye çalışılıyor. Ayrıca, düzenli elektrik kesintileri, internete erişimi de kısıtlıyor, çünkü sunucular kesintilerden etkileniyor. Bu durum, Küba halkının dünyayla bağlantısını daha da zayıflatıyor.
Küba yönetimi, krizin sorumlusu olarak ABD ambargosunu işaret ediyor. Gerçekten de, ambargo nedeniyle Küba'nın enerji sektörü modernizasyonu için gerekli teknoloji ve yatırımları çekmesi mümkün olmuyor. Öte yandan, hükümetin merkezi planlama ve verimsiz yönetimi de eleştiriliyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Küba'nın elektrik üretim kapasitesinin yüzde 60'tan fazlası 30 yıldan eski tesislerden sağlanıyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının payı ise yüzde 5'in altında.
Küba'nın enerji krizi, Latin Amerika'da benzer sorunlar yaşayan Venezuela, Nikaragua ve Haiti gibi ülkelerle paralellik gösteriyor. Bu ülkelerde de siyasi istikrarsızlık ve ekonomik yaptırımlar, enerji altyapısını çökertmiş durumda. Uzmanlar, bölgede iklim değişikliği nedeniyle artan aşırı hava olaylarının da enerji sistemlerini daha kırılgan hale getirdiğine dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küba'daki enerji krizi, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, benzer kırılganlıklara sahip gelişmekte olan ekonomiler için önemli dersler barındırıyor. Türkiye, enerji ithalatında büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke olarak, Küba'nın yaşadığı gibi bir şebeke çöküşü riskini azaltmak için enerji arz güvenliğini çeşitlendirmeye çalışıyor. Yenilenebilir enerji yatırımları ve nükleer santral projeleri bu stratejinin bir parçası. Ayrıca, Türkiye'nin Latin Amerika ülkeleriyle ticari ilişkileri gelişmekte olup, bu tür krizler pazarları ve yatırım ortamını etkileyebilir. Küba örneği, enerji altyapısına yapılan yatırımların sürekliliğinin ve bakımının ne kadar kritik olduğunu göstermektedir.
