İskoçya'nın önde gelen bağımlılık tedavi merkezlerinden Castle Craig'de görev yapan terapist Jamie Giles, kripto para yatırımlarının giderek artan bir bağımlılık türü haline geldiğini ve bu durumun kumar bağımlılığıyla neredeyse birebir aynı psikolojik mekanizmalara dayandığını belirtti. Euronews'e konuşan Giles, problemli kripto para yatırımının nasıl tespit edileceğini, kimlerin daha fazla risk altında olduğunu ve bu konuda neler yapılabileceğini anlattı.
Kripto paranın kumar benzeri etkisi
Giles, kripto para piyasalarının aşırı volatilitesi ve sürekli açık olmasının, yatırımcıları tıpkı bir kumar makinesi gibi anlık ödüllerle cezbettiğini ifade etti. "Kripto para ticareti, beyindeki ödül merkezini uyararak dopamin salgılanmasına neden oluyor. Bu, tıpkı slot makinelerinde olduğu gibi kaybetme durumunda bile 'bir sonraki sefer kazanma' umuduyla kişiyi sürekli işlem yapmaya itiyor" dedi. Giles, özellikle genç erkeklerin ve daha önce kumar sorunu yaşamış kişilerin kripto para bağımlılığına daha yatkın olduğunu vurguladı. Ayrıca sosyal medyada gördükleri hızlı zenginleşme hikayelerinin ve ünlülerin tanıtımlarının, kişilerin gerçekçi olmayan beklentilere kapılmasına yol açtığını ekledi.
Terapist, kripto para bağımlılığının belirtileri arasında sürekli fiyat takibi, yatırım için giderek daha fazla para harcama, kayıpları telafi etmek için riskli işlemler yapma ve aile/arkadaşlarla çatışma yaşama olduğunu söyledi. Giles, "Tedavi sürecinde, bilişsel davranışçı terapi ve motivasyonel görüşme gibi yöntemler kullanıyoruz. Önemli olan kişinin kripto para ile patolojik bir ilişki geliştirdiğini fark etmesi" diye konuştu.
Küresel boyut ve düzenleme ihtiyacı
Kripto para piyasasının küresel çapta düzenlenmemiş olması, bağımlılık riskini daha da artırıyor. Giles, birçok ülkede kumarhanelerin sıkı denetim altında olduğunu ancak kripto para borsalarının benzer bir denetime tabi olmadığını hatırlattı. "Bir kumarhanede kaybettiğinizde, en azından ne kadar kaybettiğinizi bilirsiniz ve belirli limitler vardır. Ancak kripto piyasasında 7/24 işlem yapabilir, yüksek kaldıraç kullanarak anında büyük kayıplar yaşayabilirsiniz" dedi. Giles, Avrupa Birliği'nin yeni düzenlemelerine rağmen, üye ülkeler arasında uygulama farklılıkları olduğunu ve bu durumun bağımlılıkla mücadeleyi zorlaştırdığını belirtti.
Kripto para bağımlılığı, pandemi döneminde evde geçirilen zamanın artması ve dijital platformların yaygınlaşmasıyla daha görünür hale geldi. İngiltere'de yapılan bir araştırma, kripto para yatırımcılarının %10'unun kumar bağımlılığı kriterlerini karşıladığını ortaya koydu. Giles, bu verilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini savunarak, hükümetlerin ve sağlık kuruluşlarının konuya daha fazla kaynak ayırması gerektiğini söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kripto para kullanımının en yüksek olduğu ülkelerden biri. Türkiye'de özellikle genç nüfus arasında popüler olan kripto yatırımları, düşük gelir gruplarında bile yaygın. Bu durum, beraberinde bağımlılık riskini de getiriyor. Türkiye'de kripto para borsalarına yönelik düzenlemeler olsa da, bağımlılıkla mücadele konusunda henüz özel bir sağlık politikası bulunmuyor. Artan iflaslar ve batık borsa haberleri, bu alandaki bağımlılığın boyutunu gözler önüne seriyor. Türkiye'nin, kripto para bağımlılığını kumar bağımlılığı gibi ele alarak tedavi merkezleri ve farkındalık kampanyaları oluşturması, finansal kayıpların yanı sıra ruh sağlığı açısından da kritik öneme sahip.
