Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin (KDC) doğusunda, yıllardır süren çatışmaların ortasında Ebola salgını yeniden alevlenirken, sağlık çalışanları beklenmedik bir düşmanla karşı karşıya: öfkeli yerel halk. Ülkenin Kuzey Kivu eyaletindeki yerinden edilme kamplarında görev yapan uluslararası ve yerel sağlık ekipleri, son haftalarda artan şiddet olayları nedeniyle çalışmalarını durdurmak zorunda kalıyor. Salgınla mücadelede kritik bir dönemeçte yaşanan bu gelişme, virüsün kontrol altına alınmasını neredeyse imkânsız hâle getiriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Güvensizlik ve Şiddet Kısır Döngüsü
KDC’nin doğusu, onlarca silahlı grubun faaliyet gösterdiği, devlet otoritesinin zayıf olduğu bir bölge. 2018’den bu yana bölgeyi etkisi altına alan en büyük Ebola salgını, resmî rakamlara göre 3.000’den fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Ancak salgınla mücadele, yalnızca tıbbi değil, aynı zamanda toplumsal bir savaş hâline geldi. Yerel halk, sağlık çalışanlarının virüsü yaydığına ya da aşıların gizli bir amacı olduğuna dair yanlış bilgiler nedeniyle ekiplere şiddetle karşı çıkıyor. Geçtiğimiz haftalarda, iki sağlık çalışanı saldırıya uğradı ve bir araç ateşe verildi. Olayların ardından Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve diğer yardım kuruluşları, güvenlik gerekçesiyle kamplardaki faaliyetlerini askıya aldı.
Bölgedeki yerinden edilme kampları, çatışmalardan kaçan yüz binlerce insana ev sahipliği yapıyor. Ancak bu kamplar, Ebola’nın yayılması için ideal koşulları sunuyor: kalabalık, yetersiz temizlik ve sınırlı sağlık hizmeti. Sağlık çalışanlarının çekilmesi, virüsün kontrolsüz bir şekilde yayılmasına kapı aralıyor. Uzmanlar, son haftalarda yeni vakaların arttığını ve aşılama oranlarının düştüğünü belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Salgının Kontrolden Çıkma Riski
KDC’deki Ebola salgını, sadece ülke sınırları içinde bir tehdit değil. Komşu ülkeler Uganda, Ruanda ve Burundi, sürekli olarak virüsün sınırları aşması riskiyle karşı karşıya. Geçmişte Uganda’da görülen küçük çaplı salgınlar, virüsün uluslararası yayılma potansiyelini ortaya koydu. Dahası, bölgedeki siyasi istikrarsızlık ve güvensizlik, salgınla mücadeleyi uluslararası bir kriz hâline getiriyor. Birleşmiş Milletler, acil durum fonlarının yetersiz kaldığını ve sağlık çalışanlarının korunması için daha fazla güvenlik önlemi alınması gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, toplum temelli güven inşa etme çabaları yetersiz kalıyor. Yerel liderler ve dini otoritelerin desteği alınmadan, yalnızca tıbbi müdahaleyle salgının sona erdirilemeyeceği anlaşılmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kongo’daki Ebola krizi, Türkiye’nin Afrika’daki sağlık diplomasisi ve insani yardım faaliyetleri açısından önemli bir sınav niteliği taşıyor. Türkiye, son yıllarda Afrika kıtasında sağlık altyapısı ve acil müdahale kapasitesini artırmak için çeşitli projeler yürütüyor. KDC’deki durum, bulaşıcı hastalıkların sınır tanımadığı gerçeğini hatırlatırken, Türkiye’nin bölgeye yönelik insani yardım ve sağlık desteğini artırmasını gerekli kılıyor. Ayrıca, salgının yayılması hâlinde Doğu Afrika’daki ticari ve ekonomik ilişkilerimiz, özellikle Türk müteahhitlik firmalarının bölgedeki projeleri olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle, salgının kontrol altına alınması için uluslararası çabalara katkı sağlamak, Türkiye’nin bölgesel istikrar ve sağlık güvenliği hedefleriyle uyumlu bir adım olacaktır.
