Kızıldeniz'de jeopolitik gerilim, Suudi Arabistan ile Yemen'deki İran destekli Husiler arasında Cuma günü yaşanan askeri çatışmaların ardından yeni bir boyut kazandı. Husiler, Suudi Arabistan'ın gruba ait askeri hedeflere düzenlediği hava saldırılarını 'tehlikeli bir tırmanma' olarak nitelendirirken, Riyad yönetiminin ülkeye yönelik deniz ablukası kararına da yanıt olarak Suudi gemilerini hedef aldı. Bu gelişme, bölgesel güç dengelerini sarsırken, küresel enerji tedarik zincirleri üzerinde de ciddi bir risk oluşturuyor.
Gelişmenin arka planı
Husilerin liderliğini yaptığı Yemen Ulusal Kurtuluş Hükümeti'ne bağlı güçler, Cuma günü Suudi Arabistan'ın güney sınırındaki askeri üslerine ve hava savunma sistemlerine yönelik insansız hava aracı ve balistik füze saldırıları düzenledi. Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon ise yanıt olarak Husilerin kontrolündeki bölgelere hava saldırıları gerçekleştirdi. Saldırılarda ölen veya yaralananlara ilişkin henüz net bir bilgi bulunmazken, her iki taraf da birbirini sivilleri hedef almakla suçluyor.
Çatışmaların fitilini, Husilerin geçtiğimiz günlerde Kızıldeniz'de Suudi Arabistan'a yönelik deniz ablukası ilan etmesi ateşledi. Ablukanın, Suudi Arabistan'ın Yemen'e yönelik askeri operasyonlarını durdurma ve insani yardım koridorlarının açılması baskısına karşı bir misilleme olduğu belirtiliyor. Husiler, abluka kapsamında Kızıldeniz'de Suudi bayraklı ticari gemilere el koyma veya saldırma talimatı verdi. Bu talimatın ardından, Suudi petrol tankeri 'Saudi Aramco-28' ve Ro-Ro gemisi 'RSD-430' isimli araçlara yönelik saldırı girişimleri yaşandı; ancak koalisyon güçleri bu saldırıları püskürttüğünü açıkladı.
Uzmanlar, Suudi-Husi çatışmasının Kızıldeniz'e taşınmasının, 2015'ten bu yana süren Yemen iç savaşında yeni bir cephe açtığı görüşünde. Daha önce daha çok kara savaşları ve sınır ötesi füze saldırılarıyla sınırlı kalan çatışma, artık kritik bir deniz ticaret yolu üzerinden yürütülüyor. Kızıldeniz, dünya ticaretinin yaklaşık %12'sine ev sahipliği yapıyor ve Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa-Asya arasındaki en kısa deniz yolunu sağlıyor. Bu stratejik su yolunda yaşanacak bir tırmanma, küresel enerji fiyatlarını ve tedarik zincirlerini doğrudan etkileyebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Son çatışmalar, İran'ın bölgedeki nüfuzunu genişletme çabaları ile ABD'nin Suudi Arabistan'a desteği arasındaki dengeleri yeniden gündeme getirdi. ABD, Suudi Arabistan'ı açıkça desteklerken, İran da Husilere askeri ve lojistik destek sağlıyor. Bu da, Yemen'i İran ile Suudi Arabistan arasında bir vekalet savaşına dönüştürmüş durumda. Özellikle İsrail-Hamas savaşının devam ettiği bir dönemde, bölgedeki bu yeni çatışma hattı, Arap-İsrail normalleşme süreçlerini ve bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilir.
Kızıldeniz'deki gerilim, uluslararası deniz ticareti ve enerji güvenliği açısından da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Suudi Arabistan, dünyanın en büyük petrol ihracatçılarından biri ve Kızıldeniz üzerinden Avrupa ve Amerika pazarlarına sevkiyat yapıyor. Husilerin abluka tehdidi, petrol fiyatlarında kısa süreli bir dalgalanmaya neden olurken, sigorta şirketleri bölgeden geçen gemiler için primleri artırma kararı aldı. Ayrıca, Mısır'ın Süveyş Kanalı'ndan elde ettiği gelirler de bu durumdan olumsuz etkilenebilir.
Birleşmiş Milletler, çatışmanın tırmanmasından derin endişe duyduğunu açıklayarak taraflara itidal çağrısında bulundu. BM Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg, yaptığı yazılı açıklamada, "Denizde yaşanacak bir çatışma, bölgesel ve küresel barış için felaket olur. Taraflar ateşkesi ihlal edecek adımlardan kaçınmalı" dedi. Ayrıca, uluslararası toplumun Yemen'de kalıcı bir ateşkes için daha güçlü bir girişimde bulunması gerektiğinin altını çizdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kızıldeniz'deki bu yeni çatışma hattı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de bölgesel istikrara yönelik kaygıları artırıyor. Türkiye, Yemen'deki meşru hükümete destek verirken, Suudi Arabistan ile koordinasyon içinde hareket ediyor. Ancak, Türkiye'nin İran ile de diyalog kanallarını açık tutması, Ankara'nın dengeli bir dış politika izlemesini gerektiriyor. Ayrıca, Türkiye'nin özellikle enerji ihtiyacını karşıladığı Körfez bölgesinden yapılan sevkiyatların güvenliği, Türk ekonomisi için hayati önem taşıyor. Bu nedenle, Ankara kritik deniz yollarındaki güvenliğin sağlanması ve diplomasinin ön plana çıkarılması için girişimlerde bulunabilir. Türkiye'nin insani diplomasi alanındaki deneyimi, Yemen'de kalıcı bir çözüm için önemli bir katkı olabilir.
