Kenya genelinde aileler, çocuklarının kaybolmasıyla sarsılırken, ülkenin çocuk koruma sistemindeki ciddi boşluklar yeniden tartışmaya açılıyor. Yetkililer krizin derinleştiği yönündeki iddiaları reddetse de, son dönemde artan vaka sayıları endişe yaratıyor. Kayıp çocukların izini sürmek için yetersiz kaynaklar, koordinasyon eksikliği ve veri tabanı yetersizliği sorunun temel taşlarını oluşturuyor. Aileler, polis ve sosyal hizmet kurumları arasındaki iletişim kopukluğu nedeniyle çocuklarının akıbetini öğrenmekte zorlanıyor. Ulusal polis sözcüsü, vaka sayılarının olağan dışı bir artış göstermediğini savunurken, sivil toplum kuruluşları ve insan hakları örgütleri bu açıklamayı gerçekçi bulmuyor. Kenya İnsan Hakları Komisyonu'nun raporuna göre, her yıl binlerce çocuk kayboluyor ve bunların çoğu seks ticareti, zorla çalıştırma veya organ kaçakçılığı gibi suçların kurbanı oluyor. Sistemin en zayıf halkalarından biri, kayıp vakalarının kaydedilmesi ve takibinde yaşanan bürokratik gecikmeler. Ailelerin polis merkezlerinde saatlerce bekletildiği, başvurularının ciddiye alınmadığı yönünde şikayetler artıyor. Çocukların büyük bir kısmı, yoksulluk ve eğitimsizlik nedeniyle sokakta yaşamaya mahkum kalırken, bu durum onları suç şebekeleri için kolay hedef haline getiriyor. Hükümet, 2022'de başlatılan 'Kayıp Çocuklar İzleme Sistemi' projesiyle sorunu çözmeyi hedeflediğini açıklasa da, projenin henüz istenen sonucu vermediği görülüyor. Uzmanlar, bu tür vakaların önlenmesi için toplum temelli koruma ağlarının güçlendirilmesi, polis ve sosyal hizmetler arasında entegre bir veri tabanı oluşturulması ve ailelere psikolojik destek sağlanması gerektiğini vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
Kenya'da kayıp çocuk sorunu yeni olmamakla birlikte, son yıllarda hızla artan vaka sayıları dikkat çekiyor. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) verilerine göre, Kenya'da her yıl ortalama 3 bin çocuk kayboluyor, ancak bu sayının sadece yüzde 20'si resmi kayıtlara geçiyor. Kayıt dışı kalan vakalar, sorunun gerçek boyutunun tahminlerin çok ötesinde olduğunu gösteriyor. Sorun, özellikle Nairobi, Mombasa ve Kisumu gibi büyük şehirlerde yoğunlaşıyor. Yoksul mahallelerde yaşayan aileler, çocuklarını okula göndermekte zorlanırken, sokaklarda çalışmaya veya dilenmeye zorlanan çocukların sayısı artıyor. Bu çocuklar, insan ticareti, uyuşturucu kaçakçılığı ve çete şiddeti gibi risklerle karşı karşıya kalıyor. Polis teşkilatı, kayıp çocuk vakalarına özel bir birim kurduğunu açıklasa da, bu birimin yeterli personel ve ekipmana sahip olmadığı biliniyor. Ayrıca, kayıp çocukların bulunması için kullanılan teknolojik altyapı yetersiz; DNA testleri ve yüz tanıma sistemleri gibi modern yöntemler sınırlı sayıda kullanılıyor. Hükümetin 2021'de kabul ettiği Çocuk Yasası, çocuk koruma mekanizmalarını güçlendirmeyi hedefliyor ancak uygulamada ciddi aksaklıklar yaşanıyor. Yerel yönetimlerin çoğu, ihmal ve istismar durumlarını bildirmekle yükümlü olduğu halde, bu bildirimler sistematik şekilde yapılmıyor. Aileler ise bürokratik engeller ve polisin ilgisizliği nedeniyle şikayetlerini geri çekiyor veya hiç başvurmuyor. Sosyal hizmet uzmanları, çocukların korunması için ailelere yönelik farkındalık kampanyalarının yanı sıra, toplum destekli izleme ağlarının kurulması gerektiğini belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Kenya'daki çocuk kaybolmaları, yalnızca ulusal değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel bir boyut taşıyor. Doğu Afrika bölgesinde insan ticareti ve çocuk kaçakçılığı, Kenya'yı bir geçiş ve hedef ülke haline getiriyor. Kayıp çocukların bir kısmı, Somali, Etiyopya ve Uganda gibi komşu ülkelere kaçırılıyor veya sınır ötesi suç şebekelerinin eline düşüyor. Afrika Birliği ve Doğu Afrika Topluluğu (EAC) bu konuda ortak eylem planları geliştirse de, sınır ötesi iş birliği yetersiz kalıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), çocuk işçiliği ve zorla çalıştırma vakalarının Kenya'da yaygın olduğunu raporluyor. Küresel düzeyde, UNICEF ve diğer uluslararası kuruluşlar Kenya hükümetine teknik destek sağlıyor, ancak bu yardımların etkili olabilmesi için siyasi irade ve yerel kapasite artırımı şart. Batılı ülkeler, Kenya'ya yaptıkları kalkınma yardımlarının bir kısmını çocuk koruma projelerine ayırmış durumda. ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) ve Avrupa Birliği, sivil toplum kuruluşları aracılığıyla kayıp çocukların izlenmesi ve ailelerin desteklenmesi için fon sağlıyor. Ancak bu fonların sürdürülebilirliği ve yerel sahiplenme konuları tartışma yaratıyor. Bölgedeki istikrarsızlık ve silahlı çatışmalar, çocukları daha da savunmasız hale getiriyor; örneğin kuzey Kenya'da yaşanan etnik çatışmalar ve terör saldırıları, çocukların yerinden edilmesine yol açıyor. Küresel çapta COVID-19 salgınının ardından çocuk işçiliği ve istismarının arttığına dikkat çeken raporlar, Kenya'nın da bu eğilimden etkilendiğini gösteriyor. Kriz, sadece ulusal bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda insan hakları, kalkınma ve sosyal adalet boyutlarıyla ele alınması gereken bir mesele.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kenya'daki çocuk kayıpları krizi, Türkiye için dolaylı da olsa önemli dersler barındırıyor. Türkiye, son yıllarda düzensiz göç ve insan ticaretiyle mücadelede aktif rol oynarken, özellikle Afrika Açılımı politikası kapsamında Doğu Afrika ülkeleriyle iş birliğini derinleştiriyor. Bu tür krizler, bölgesel istikrarsızlığa katkıda bulunduğu için Türkiye’nin Afrika’daki yatırımları ve diplomatik girişimleri açısından risk oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye’nin çocuk koruma sisteminde de benzer açıklar bulunup bulunmadığı, bu vaka üzerinden karşılaştırmalı bir analizle değerlendirilebilir. Türk sivil toplum kuruluşları ve TİKA gibi kurumlar, Kenya’daki çocuklara yönelik projeler geliştirerek hem iki ülke ilişkilerini güçlendirebilir hem de küresel insani yardım çabalarına katkı sağlayabilir. Sonuç olarak, bu sorunun Türkiye’nin Afrika politikası ve insan hakları vizyonu çerçevesinde takip edilmesi önem taşıyor.
