Kenya'nın orta kesiminde bulunan Nyeri bölgesinde, yerel halkın ABD destekli bir Ebola karantina tesisinin kurulmasına karşı düzenlediği protestolarda güvenlik güçlerinin açtığı ateş sonucu iki kişi hayatını kaybetti. Olay, salı günü binlerce kişinin katılımıyla gerçekleşen gösteriler sırasında meydana geldi. Polis, kalabalığı dağıtmak için önce biber gazı ve cop kullanırken, daha sonra gerçek mermi ile ateş açtı. Sağlık yetkilileri, ölenlerin kimliklerini henüz doğrulamazken, bölgedeki hastanelere çok sayıda yaralının da kaldırıldığı bildirildi.
Protestoların Arka Planı
Kenya hükümeti, geçtiğimiz aylarda ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile ortaklaşa, Nyeri kırsalında bir Ebola karantina ve araştırma tesisi kurulması için hazırlıklara başlamıştı. Proje, Ebola virüsüne karşı aşı geliştirme ve salgın durumunda hızlı müdahale kapasitesi oluşturma amacı taşıyor. Ancak yerel halk, tesisin çevreye zarar vereceği, bölge halkının sağlığını riske atacağı ve aslında ABD'nin biyolojik silah araştırmaları için kullanılacağı endişesiyle tepki gösteriyor. Özellikle sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler ve komplo teorileri, protestoların büyümesine neden oldu. Göstericiler, tesisin inşaatına başlanmasını engellemek için yolları kapatıp, hükümet karşıtı sloganlar attı.
Kenya Polis Sözcüsü, yaptığı açıklamada, güvenlik güçlerinin “aşırı şiddet içeren” bir kalabalıkla karşı karşıya kaldığını ve olayları kontrol altına almak için “ölçülü güç” kullanıldığını savundu. Ancak insan hakları örgütleri, polisin orantısız güç kullandığını ve olayların soruşturulması gerektiğini belirtti. Kenya Ulusal İnsan Hakları Komisyonu, bölgeye bir heyet göndererek inceleme başlattı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ebola, özellikle Batı Afrika'da 2014-2016 yılları arasında büyük bir salgına yol açmış ve on binlerce kişinin ölümüne neden olmuştu. Doğu Afrika'da ise Uganda ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde zaman zaman görülen vakalar, bölgeyi potansiyel bir risk alanı haline getiriyor. Kenya, Ebola'ya karşı henüz bir vaka bildirmemiş olmasına rağmen, komşu ülkelerdeki salgınlar nedeniyle hazırlıklı olmak istiyor. Ancak tıbbi müdahalelere yönelik toplumsal güvensizlik, özellikle kırsal bölgelerde yaygın. Bu olay, halk sağlığı projelerinin yerel halkla yeterince istişare edilmeden hayata geçirilmesinin yaratabileceği gerilimleri gözler önüne seriyor.
ABD'nin Afrika'da sağlık altyapısı projelerini genişletme çabaları, kıtada artan Çin ve Rusya etkisine karşı bir hamle olarak da değerlendiriliyor. Washington, sağlık diplomasisi yoluyla bölge ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirmeye çalışırken, bu tür olaylar ABD'nin imajına zarar verebilir. Öte yandan, Kenya hükümeti protestoları “dış güçlerin kışkırttığı” bir sabotaj girişimi olarak nitelendirirken, muhalefet partileri hükümeti sağlık politikalarını halka danışmadan uygulamakla suçluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasında artan nüfuz arayışında sağlık diplomasisini önemli bir araç olarak kullanıyor. Kenya'daki bu olay, Türkiye'nin Afrika'daki yatırımları ve kalkınma projeleri için bir ders niteliği taşıyor. Yerel halkın rızası olmadan yürütülen sağlık projeleri, istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Somali, Sudan ve diğer Afrika ülkelerinde hastaneler ve sağlık merkezleri inşa ederken, bu tür toplumsal tepkileri öngörmeli ve yerel paydaşlarla etkin iletişim kurmalıdır. Ayrıca, salgın hastalıklara karşı işbirliği yaparken, şeffaflık ve güven inşası, Türk sağlık diplomasisinin başarısı için kritik öneme sahiptir.
